1 Νοε. 2021

Τα «κρυμμένα» στοιχεία της δραπέτευσης από το ως σήμερα facebook

Ένα «μετά» που μισεί το «πριν»…

Η σατανική ευφυΐα του Ζάκερμπεργκ είναι ακριβώς αυτό: Με την δραπέτευση από τη δοκιμασία της εκάστοτε εποχής προς αποτίμηση των έργων του, να παραπέμπει και πάλι σε κάτι δικό του (κάτι, το ίδιο ουσιαστικά με ό,τι ήταν ως σήμερα), που θα μπορούσε να είναι καινούριο (ενώ δεν είναι), ώστε η αξιολόγηση βάθους να μην τελεσφορεί ποτέ.

Είναι αναμφίβολο ότι η εποχή να αναμετρηθεί το facebook με τον ίδιο τον εαυτό του και με τον κόσμο είχε φτάσει. Οι επιφανειακές αναγνώσεις της κίνησης αυτής του κατά τεκμήριο ισχυρότερου κοινωνικού δικτύου προς την επόμενη ενδυμασία του, φυσικά, καμιά σχέση δεν έχουν με την οικονομική πτυχή της υπόθεσης. Μόνο με μια μεγαλειώδη «αμερικανιά» θα μπορούσε κανένας να αρκεστεί σε τέτοια ερμηνεία. Βεβαίως, τα οικονομικά είναι που κατέστησαν τις «αμερικανιές» παγκόσμιο μοντέλο ηγεμονίας του (όποιου) ισχυρότερου επί του (όποιου) αδύναμου, και γι’ αυτό ας μην υποτιμάμε αυτό το σημείο. Αν όμως ο Τόφλερ (ως «φιλοσοφία-αμερικανιά») είχε δίκιο με τη θεωρία του  «τρίτου κύματος», τότε το βασικό κίνητρο του Μαρκ είναι πολιτισμικά εικονογραφημένο. Άλλωστε, οι σοβαρές αυτοκρατορίες γνωρίζουν ότι η ουσιώδης εμπέδωση της επιβολής τους τεκμαίρεται ακριβώς εκεί. Και επικυρώνεται όταν οι κυριαχούμενοι αρχίζουν να επιθυμούν να μοιάσουν στον δυνάστη τους, όλο και περισσότερο. «Κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν»…

Αυτό το πλέγμα προβαλλόμενων κινήτρων στην τελευταία απόφαση του Ζάκερμπεργκ, κινήτρων επιχειρηματικών, εξουσιαστικών και πολιτισμικών (πρωτίστως, λέω εγώ), παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, διότι από τη λεκτική της αιτιολόγησης της απουσιάζει πλήρως οποιαδήποτε αναφορά στο βασικό λόγο λήψης της (όπως αυτός αναφέρεται στον υπέρτιτλο αυτού του κειμένου): το σκασιαρχείο από κάθε υποχρέωση απολογίας για τα ως σήμερα. Έτσι, όμως, δηλαδή μ’ αυτή την επί της ουσίας «σιωπή» για τις πραγματικότητες που επέβαλαν τη διαφυγή από τον πιθανότατο διασυρμό ένεκα και ως αποτέλεσμα της ζύγισης του ίδιου το έργου του facebook και των συνεπειών του, αλλ’ επίσης με την σχεδιασμένη αποσιώπηση της φύσης του ως κεντρικό «μέρος ενός πολιτισμού», επαληθεύονται και οι δύο υπόνοιες που προανέφερα: άρνηση αποτίμησης έργου (ώστε από την εμπειρία των αρνητικών του στοιχείων να διασφαλίζεται η βελτιωμένη επόμενη εκδοχή του -αν, βεβαίως, θα κρινόταν ότι αυτή είναι αναγκαία και για τη συνέχεια) και αποποίηση του πολιτισμικού σκοπού, ως του πυρήνα για όλα τούτα.

Στα κεντρικά διαπιστωτικά σημεία, ως απόρροια των παραπάνω ισχυρισμών μου, εδράζεται και το ανοσιούργημα μιας παγκόσμιας και πελώριας απάτης, που συνοψίζεται σε 2 άξονες:

- ότι έτσι επιβεβαιώνεται με συγκλονιστική ακρίβεια η πρώιμη διαπίστωση του    Μάρσαλ ΜακΛούαν, σύμφωνα με την οποία «το μέσο είναι το μήνυμα». Ο ΜακΛούαν το είχε υποστηρίξει σε συνάρτηση με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τις λειτουργίες τους τον περασμένο αιώνα,  αλλά ο θρίαμβος της δικαίωσής του επέρχεται σήμερα από ένα κοινωνικό δίκτυο, 

- ότι με την (απόπειρα) «διαγραφής της ιστορίας» (του), το facebook και ο ιδρυτής του (επιχειρούν να) εισαγάγουν την ανθρωπότητα σ’ έναν κύκλο της, που δεν θα έχει παρελθόν (ή, τουλάχιστον, που δεν αξίζει τον κόπο να ασχολούμαστε μ’ αυτό). Αυτή η λοιδορία της ιστορίας, που για πρώτη φορά συντεταγμένα «προσφέρεται» στους ανθρώπους από μια δύναμη ενάσκησης εξουσίας σε τεράστιο αριθμό όσων κατοικούν τον πλάνητη, είναι πράγματι ένα «μετά»! Ένα «μετά», όπως που μισεί τα περασμένα, λες και δεν προέρχεται απ’ αυτά.     

Στο ουσιαστικό, επιχειρηματικό, εξουσιαστικό και πολιτισμικό πεδίο (το κύριο, επιμένω) η υπόθεση αυτή καταγράφεται ως μωροφιλοδοξία ενός influencer πραγματικά παγκόσμιας εμβέλειας να μας «χαρίσει» μια αυριανή κοινωνία, όπου σε καθημερινή βάση οι άνθρωποι θα αρχίζουν να ξαναγράφουν την ιστορία τους από την αρχή, πατώντας εθελουσίως ένα πανηγυρικό  delete στη συλλογική μνήμη. Αν και δεν είμαι σίγουρος -το υποπτεύομαι, όμως- στον σκοπό συμπεριλαμβάνεται και το δεύτερο επίπεδο σκοπιμοτήτων, όπου αν για λίγο καιρό η ιστορία πάψει να λειτουργεί ως «έργου παναθρώπινη καταγραφή», τελικά θα εμπεδωθεί και ο πλήρης εξοβελισμός της (ιστορίας) από τα τρέχοντα, ως δήθεν ανάγκη και «θεμέλιο ελευθερίας» και χειραφέτησης κάθε  γενιάς από την εκάστοτε προτεραία. Δεν μπορώ να προβλέψω εάν σε τέτοιο κοινωνικό περιβάλλον οι ηλικιωμένοι θα αθροίζονταν στα αυριανά στρατόπεδα συγκέντρωσης ή ακόμη και αν θα εκτελούνταν μαζικά σε θαλάμους (αν)αερίων, αλλά είναι μια πρόβλεψη που δεν θα απέκλεια.

Στο ανωτέρω δυστοπικό περιβάλλον που μας «προσφέρεται» άνευ ανταλλάγματος, αλλά καθόλου αφιλοκερδώς (από την αρχή το facebook θριαμβολογούσε εισαγωγικά ότι «ήταν, είναι και θα είναι δωρεάν»), ψυλλιάζομαι ότι όλα τα παραπάνω δεν θα είναι το κύριο μέρος της συζήτησης.

Η microsoft (υπολογιστική βάση), το facebook (κοινωνική δικτύωση) και η amazon (μαζική κατανάλωση, για πρώτη φορά στην ιστορία «εικόνων» και όχι χειροπιαστών προϊόντων), φυσικά, δεν είναι τυχαίο που ηγούνται αυτής της «μετα-βασης». Η τεχνική δυνατότητα, η επικοινωνία και η κατανάλωση συγκροτούν τον μεγάλο πολιορκητικο κροιό του συλλογικού πολιτισμού των ανθρώπων, προς ένα άλλο μοντέλο βίου, όπου αργά ή γρήγορα και ο φαντασιακός και συναισθηματικός «χώρος» κάθε εξατομικευμένης οντότητας-ανθρώπου-πολίτη-υπόστασης, τελικά, θα ενεργοποιείται όχι επί του πραγματικού γεγονότος, αλλ’ επί του εικονογραφημένου αντιτύπου του, όπως αυτό θα διεκπεραιώνεται στο ηλεκτρονικό γραμματοκιβώτιο μας.   

Εδώ διαπιστώνεται και η ιστορικά ανεπανάληπτη ανεπάρκεια και η αμηχανία της ούτω καλούμενης «προοδευτικής» ματιάς στα πράγματα, να αρθρώσει στοιχειωδώς αντιπαραθετικό και εναλλακτικό λόγο-πρόταση σε ό,τι αναφέρθηκε πιο πάνω. Γι’ αυτό και η προοδευτική αντίδραση στο φαινόμενο αυτό, που όπως είπα προοιωνίζεται μια ξεκάθαρη δυστοπία, είναι δύο ποιοτήτων:

-είτε ένας νεο-λουδιτισμός του χακαρίσματος των δικτύων εν είδει μιας προοδευτικής «μαγκιάς» (όπως πολλοί «προοδευτικοί» αρνούνται σήμερα το εμβόλιο κατά του κορονοϊού),

- είτε μια επισπεύδουσα προσχώρηση στο κακό.

Βεβαίως η πανδημία και οι εγκλεισμοί επιτάχυναν δραματικά τις εξελίξεις. Πολύ αμφιβάλλω ότι ο Ζάκερμπεργκ θα προχωρούσε (τουλάχιστον τώρα) σ’ αυτή την απόφαση, αν δεν είχε προηγηθεί το πανδημικό εξ ίσου δυστοπικό δεδομένο.  Και πρέπει να πω ότι αναμένω ανάλογες  κινήσεις τόσο από τον Γκέιτς (δηλαδή, τους διαδόχους του στη «μπίζνα») όσο και από τον Μπέζος.

Στην κατ’ αρχάς ατζέντα του διαλόγου για ό,τι πραγματευόμαστε σήμερα εδώ και στο παρόν κείμενο, θεωρώ χρήσιμο να απαριθμήσω και τις κατ’ εμέ δευτερεύουσες και απόρροια της τακτικής μιας «αρπαχτής» που συνεγείρει το μύθο των αυτοδημιούργητων νεανίσκων που χωρίς δήθεν κεφάλαια έγιναν ηγήτορες του κόσμου και του είδους των ανθρώπων. Ο Ζάκερμπεργκ, δηλαδή, εκτός των βασικών παραπάνω σκοπών, έχει και και μερικούς ήσσονες.

Τους απαριθμώ:

- Η υποδήλωση ότι «εγώ είμαι ο βασιλιάς της δουλειάς αυτής»,

- Το κλείσιμο προνομιακής θέσης στο μετα-σκηνικό του παγκόσμιου πολιτικού, κοινωνικού και οικονομικού μηχανισμού,

- Η προσπάθεια αποποίησης των ευθυνών για την αήθεια του πανδημικού εκμεταλλευτικού συστήματος της ατομικότητας,

- Η απόπειρα «νέου λόγου» (και συνεπώς προτιμησιακής δικαιωματικής προτεραιότητας για τη συμμετοχή στα επόμενα),

- Η (ηλικιακών κινήτρων, περισσότερο) δικαίωση του «έργου ζωής», χωρίς τη βάσανο εμβάθυνσης στην ουσιαστική αποτίμηση της συμβολής του στον κόσμο του 21ου αιώνα,  

- Ο εκβιομηχανισμός της πληροφόρησης και η υφαρπαγή του δικαιώματος ισότιμης ενημέρωσης των πολιτών, ως συστατικού μέρους της νεο-μετα-δημοκρατίας (ήδη η ποινή του αποκλεισμού επιβλήθηκε εν τοις πράγμασι -τις περισσότερες φορές, μάλιστα, χωρίς δικαίωμα υποβολής ένστασης και αναθεώρησης- στην τρίτη ηλικία, ενώ ταυτόχρονα εμπεδώθηκε ως ιδιότυπος αυτο-αποκλεισμός σε ουσιώδεις διαδικασίες κοινωνικού διαλόγου για τη νέα γενιά,   

- Η βίαια (για πρώτη φορά τόσο συντετμημένα ως προς τον χρόνο) στην ιστορία των ανθρώπινων πολιτισμών, εισαγωγή μιας «νέας γλώσσας» (οιονεί το «πρώτο κύμα» της τοφλεριανής θεωρίας, που ξαναρχίζει τον κύκλο), όπου το φαντασιακό και οι απορρέουσες απ’ αυτό συναισθηματικές ενεργοποιήσεις υποκαθίστανται από τη βιομηχανοποιημένα κατασκευασμένη εικονογράφηση και δη και παγκόσμιας εμβέλειας «νέα γλώσσα»,    

- Η συνειδητή απόπειρα υποκατάστασης της αίσθησης συμμετοχής του μέσου πολίτη σε υποκείμενους σε κανόνες κοινωνικούς σχηματισμούς, προς την άγονη «κοινωνικότητα» του «μαζικού διαλόγου» των δικτύων,

- Η απροσχημάτιστη διείσδυση σε ρόλους μέσου ενημέρωσης, ψευδεπίγραφης δηλαδή μετάβασης από έναν -κατά τα άλλα πλήρως αναξιόπιστο- μηχανισμό μαζικής πληροφόρησης, στη δήθεν αξιοπιστία της παντελώς αδιασταύρωτης «είδησης»,

- Η αρπαγή της ευκαιρίας που προσέφερε η συμβατική ενημερωτική «μηχανή» της ειδησεογραφίας, με την άρνηση της τελευταίας να αμυνθεί του ίδιου του λόγου ύπαρξής της,

- Η επισημοποίηση του ανεξέλεγκτου τρόπου ενάσκησης των δικαιωμάτων του ιδιώτη δημιουργού του facebook, κυρίως υπό την άτεγκτη εκμεταλλευτική βάση των «ελεύθερων» ιδιωτικών επιχειρήσεων στο πλαίσιο του νεο-φιλελευθερισμού, αλλά και υπό την αξιοσημείωτη αδυναμία πολιτικών μηχανισμών υπό κοινωνικό έλεγχο να υπερασπιστούν τις προνομίες τους (η γέννηση της γενικευμένης υπόνοιας εξαγοράς των πολιτικών εκπροσώπων στα όρια ενός αντιπροσωπευτικού συστήματος και η αποδόμηση του δημοκρατικού προαπαιτούμενου),

- Η μηχανίστικη μανία προκαταβολικής δικαίωσης ο,τιδήποτε «νέου», πριν ακόμη αυτό διασταυρωθεί με τις εξελίξεις.

Είναι φανερό ότι προσανατολιζόμαστε (με τον Ζέκερμπεργκ εις θέσιν επιταχυντή των εξελίξεων, όπως κατά μία θεωρία τα πολιτικά κόμματα ρόλο έχουν να επιταχύνουν τον ρυθμό επέλευσης των πραγμάτων), σε μια  «α-χρονία» της ιστορίας. Δηλαδή σε μια υποδόρια εξουδετέρωση του κεντρικού αυτο-προσδιοριστικού στοιχείου της συσσωρευμένης μνήμης της ανθρωπότητας, προς έναν κόσμο χωρίς πλέον την ανάγκη της αγωνίας για το αύριο. Η δραματικότερη απελευθέρωση και η σκληρότερη υποδούλωση του ανθρώπου, ταυτόχρονα, «δύο σ’ ένα»! Διάβαζε: Η αυτοεξαίρεση της ανθρωπότητας από τη διεκδίκηση του δικαιώματος για κάτι κάθε φορά καλύτερο σε σύγκριση με παρελθόν. Κι έτσι, απομένει ως μόνο αυτοπροσδιοριστικό πεδίο της ατομικότητας η άρκεση στο «δικαίωμα» της ύπαρξης (που, φυσικά, ποτέ ως σήμερα και από την κατάργηση της δουλείας και μετά, δεν ήταν δικαίωμα αλλ’ ήταν προϋπόθεση της ανθρώπινης υπόστασης), αποστερημένης από κάθε άλλο παρακολούθημα της έννοιας «πολίτης».  

Κάτι αισιόδοξο για το τέλος! Δεν προβλέπω ότι αυτό το συγκεκριμένο «μετά» θα έρθει τόσο αναπόφευκτα και με τόση ευκολία, ως νομοτέλεια, λες, της ανθρώπινης περίπτωσης. Αντίθετα, πιθανότερο θεωρώ το σενάριο της φυγής μας προς την επανάσταση απεγκλωβισμού μας από τον κλοιό της «εικόνας-κοινωνίας», που μας προσφέρεται ως δήθεν λύση στα προβλήματα μας, με ισχύ στην «επικράτεια» κάθε μεμονωμένου νοικοκυριού ξεχωριστά. Οι νέες επαναστάσεις είναι μπροστά μας στην πραγματικότητα και έχω την εντύπωση ότι πολύ δύσκολα θα αποφύγουμε την επικείμενη άφιξή τους -ναι, εδώ ο όρος «νομοτέλεια» θα ήταν  δόκιμος.  

Εν κατακλείδι, δεν ξέρω αν όντως δικαιώνεται ο Φουκουγιάμα και έχουμε πράγματι να κάνουμε με «το τέλος της ιστορίας» και τον «τελευταίο άνθρωπο», αλλά είμαι σίγουρος πως είμαστε περισσότερο παρά ποτέ κοντά σ’ αυτό.