20 Αυγ. 2016

Η ιστορία της ελληνικής ιδιωτικής ραδιοτηλεόρασης

Τα ελληνικά κανάλια, οι άδειες και η Δημοκρατία (5)

(Από το νόμο της συγκυβέρνησης Τζανετάκη στον «ιδρυτικό» νόμο 2328/95)

Ο επείγων χαρακτήρας και η προσπάθεια να περάσουν από την «ενδιάμεση» κυβέρνηση Τζανετάκη διατάξεις για την ιδιωτική ραδιοτηλεόραση που να υπηρετούν σκοπούς των παραδοσιακών εκδοτικών συγκροτημάτων και με πολιτικό υπόβαθρο την απομόνωση του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο (όρα λεπτομερώς στο προηγούμενο), αποδεικνύεται από μίαν ακόμη πτυχή της όλης ιστορίας: Τον ίδιον μήνα που ψηφίζεται ο νόμος για την ιδιωτική ραδιοτηλεόραση της συγκυβέρνησης Τζανετάκη (N.1866/89 - Οκτώβριος 1989), δίνεται στη δημοσιότητα και η Οδηγία της Ε.Ε. «Τηλεόραση χωρίς Σύνορα»-ΤΧΣ (89/552/ΕΟΚ). Η Ελλάδα, δηλαδή, που εκ συστήματος είναι από τις τελευταίες στην Ε.Ε. που προχωρεί σε εναρμονίσεις εσωτερικού δικαίου προς το κοινοτικό, εδώ δείχνει ιδιαίτερη σπουδή να νομοθετήσει με εσωτερικούς όρους τον εξαιρετικά ευαίσθητο τομέα της ιδιωτικής ραδιοτηλεόρασης, για να προφτάσει τις αυστηρές εποπτικές προϋποθέσεις που έθετε εκείνη η οδηγία για τη λειτουργία ιδιωτικών ραδιοσταθμών, με την παρεμβατική ανάμιξη του κράτους. Έτσι, παρά την Οδηγία «Τηλεόραση χωρίς Σύνορα», η ιδιωτική ραδιοτηλεόραση στην Ελλάδα δομείται εξ ιδρύσεώς της, σε συνθήκες μικρής και εν τη ρύμη του χρόνου τελικά παντελώς ανύπαρκτης εποπτείας επί των εταιρειών μέσων μαζικής επικοινωνίας καθώς και των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών που εκείνες εξέπεμπαν. Η αυθαιρεσία αυτή κατισχύει και καθώς περνάει έκτοτε ο χρόνος γίνεται πασιφανής και προκλητική, μέχρι και τις μέρες μας.  

(Για την κατανόηση της έντασης του κλίματος εναντίον του ΠΑ.ΣΟ.Κ. από τους μέχρι πρότινος φιλικούς προς εκείνον εκδότες, επιτρέψτε μου μια προσωπική αναφορά! Λίγο πριν τις εκλογές του 1989, που διεξήχθησαν υπό τις συνθήκες που έχω περιγράψει στο προηγούμενο, με προσέγγισε ένας συνάδελφος δημοσιογράφος που εργαζόταν σε μεγάλη εβδομαδιαία της εποχής, για να μου μεταφέρει πρόταση να ενταχθώ στο δυναμικό της εφημερίδας του, αποχωρώντας βεβαίως από την «Εξόρμηση» που τότε εξέδιδε το ΠΑ.ΣΟ.Κ.. Στο ραντεβού που μου κλείστηκε με τον διευθυντή της εφημερίδας, γνωστό δημοσιογράφο -μακαρίτη σήμερα, με το που μπήκα στο γραφείο του -δήθεν αστεϊζόμενος- αμέσως μου είπε: «Κύριε Οικονόμου, όλοι οι σοβαροί άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν πλέον αλλάξει τις απόψεις τους! Κι εσείς επιμένετε να είστε ακόμη με το ΠΑ.ΣΟ.Κ.»! Μετά από εκείνην τη συνάντησή μας, δεν συναντηθήκαμε βεβαίως ποτέ άλλοτε, αφού άλλωστε είχα ευγενικά αρνηθεί την πρότασή του. Πάντως, έκτοτε, οι πόρτες όλων των μέχρι τότε λεγόμενων «δημοκρατικών» μέσων ενημέρωσης, παρέμειναν ερμητικά κλειστές για εμένα, σ’ όλον τον επαγγελματικό βίο μου).             

Μια σαφής ένδειξη της διάθεσης της Ε.Ε. να θέσει τότε όρια στις προκαταβολικώς ανιχνευόμενες αυθαιρεσίες των ιδιωτικών ραδιοσταθμών είναι ότι η ίδια η Ε.Ε. σχετικά με την Οδηγία ΤΧΣ, μεταξύ άλλων, αναφέρει: «...Η οδηγία «Τηλεόραση χωρίς σύνορα» (οδηγία ΤΧΣ) αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της οπτικοακουστικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βασίζεται σε δύο βασικές αρχές: την ελεύθερη κυκλοφορία των ευρωπαϊκών τηλεοπτικών προγραμμάτων εντός της εσωτερικής αγοράς και την υποχρέωση για τους τηλεοπτικούς σταθμούς να αφιερώνουν, όποτε είναι δυνατόν, άνω του ήμισυ του χρόνου εκπομπής τους σε ευρωπαϊκά έργα («ποσόστωση μετάδοσης»). Στόχος της οδηγίας ΤΧΣ είναι επίσης η διαφύλαξη ορισμένων σημαντικών στόχων δημόσιου συμφέροντος, όπως είναι η πολιτιστική πολυμορφία, η προστασία των ανηλίκων και το δικαίωμα απάντησης...». Με ευκρινή εικόνα πλέον του πώς λειτούργησαν τα ιδιωτικά κανάλια στην Ελλάδα εδώ και σχεδόν 30 χρόνια τώρα, είναι καθαρό εάν υπηρετήθηκαν «...η πολιτιστική πολυμορφία, η προστασία των ανηλίκων και το δικαίωμα απάντησης...», όπως όριζε η ΤΧΣ.

(Σημ.: Για όσους απορούν και τους φαίνεται παράδοξο ότι η Ε.Ε. εκείνην την εποχή -και σε αντίθεση με τα σημερινά δεδομένα- με την Οδηγία της ζητούσε την κρατική εποπτεία στα εκπεμπόμενα προγράμματα και τις μετοχικές συνθέσεις των ιδιωτικών καναλιών, να θυμίσω ότι στο πρώτο κιόλας μέρος αυτής της σειράς άρθρων μου αναδρομής στην ελληνική ιδιωτική ραδιοτηλεόραση, αναφέρθηκα στην ανησυχία που από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 είχε εκφράσει με έκθεσή του το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για το φαινόμενο διείσδυσης επιχειρηματιών άλλων κλάδων στις επιχειρήσεις μέσων μαζικής επικοινωνίας).

Μ’ εκείνα και με τ’ άλλα, η ελληνική ιδιωτική τηλέοραση εμφανίζεται στο προσκήνιο σε συνθήκες αυθαιρεσίας, σε ό,τι αφορά την διά του κράτους εποπτική παρέμβαση στις εκπομπές της και τους όρους λειτουργίας της, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε σ’ ολόκληρη την υπόλοιπη  Ευρώπη. Η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (που εν τω μεταξύ είχε κατορθωθεί να σχηματιστεί με την αποστασία και την στη συνέχεια ένταξη στη Νέα Δημοκρατία του Θεόδωρου Κατσίκη, του μόνου βουλευτή που είχε καταφέρει να εκλέξει στις εκλογές του ’90 στο Υπόλοιπο Αττικής η ΔΗΑΝΑ του Κωστή Στεφανόπουλου), καμιά σπουδή δεν έδειξε για τη συγκρότηση του εποπτικού οργάνου του ραδιοτηλεοπτικού χώρου, που είχε θεσπίσει ο Ν. 1866/88 (αν και με ηχηρότατη ασάφεια σε ό,τι αφορά τους όρους συγκρότησης του), δηλαδή της Ανεξάρτητης Διοικητικής Αρχής, του πολυσυζητημένου Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) και μεταγενέστερα Εθνικού Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου (ΕΡΣ).

Η «συμφωνία κυρίων» της Νέας Δημοκρατίας του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη με τους εκδότες, περιελάμβανε μία άδεια για όλους τους παραδοσιακούς εκδότες από κοινού. Το MEGA αρχικώς σχηματίστηκε, δηλαδή, με ίση μετοχική  συμμετοχή των 5 παραδοσιακών εκδοτών, (Μπόμπολας-Έθνος, Λαμπράκης-ΔΟΛ, Τεγόπουλος-Ελευθεροτυπία, Βαρδινογιάννης-Μεσημβρινή, Αλαφούζος-Καθημερινή, που την είχε νωρίτερα αποκτήσει από την κατάρρευση της «Γραμμής Α.Ε.» του Κοσκωτά), με ποσοστό 20% ο καθένας. 

Τα άλλα τηλεοπτικά κανάλια που ακολούθησαν ήταν ο ΑΝΤΕΝΝΑ (Κυριακού), το NEW CHANNEL (Κούβελας-Μανούσης), το Κανάλι 29 (Κουρής), Seven-X (Κουλουκουντής) Αlpha Digital (Τσοτσορός), Κανάλι 67 (Βασίλης Λεβέντης), 902 (Κ.Κ.Ε.), κ.λπ.. Αργότερα εμφανίζεται ο ΣΚΑΪ, το Tempo με τον εκδότη Μ. Ανδρουλιδάκη να εξαγοράζει από τον Μανούση την άδεια του New Channel και το ΤV-Magic του Σωκράτη Κόκκαλη, με το άδοξο τέλος και κατόπιν των ισχυρών πιέσεων που δέχτηκε τότε ο επιχειρηματίας από τους παραδοσιακούς εκδότες.    

Το σαθρό πλαίσιο που (όπως ήδη ελέχθη) είχε θεσμοθετήσει η κυβέρνηση Τζανετάκη με τον Ν.1866/89, επιχειρεί να αλλάξει ο Ν. 2173/93, που ψηφίζεται έναν μόλις μήνα μετά την αποχώρηση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, που ως γνωστόν «έριξε» ο Αντώνης Σαμαράς ελέω «μακεδονικού». Τις εκλογές του 1993 κερδίζει θριαμβευτικά το ΠΑ.ΣΟ.Κ., που εν τω μεταξύ έχει πείσει μεγάλα τμήματα της κοινής γνώμης ότι η παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο, δεν ήταν άλλο από μια σκευωρία. Το οριστικό θεσμικό σκηνικό για την ιδιωτική ραδιοτηλεόραση διαμορφώνεται δύο χρόνια αργότερα, με τον αποκαλούμενο και ως «ιδρυτικό» νόμο της ιδιωτικής ραδιοτηλεόρασης στην Ελλάδα, τον Ν.2328/95, γνωστότερο ως νόμο Βενιζέλου.

Ο νόμος αυτός για πρώτη φορά ορίζει σαφώς τα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, τα της χορήγησης αδειών σε ιδιώτες, δεοντολογικούς κανόνες για τα ιδιωτικά ραδιοτηλεοπτικά προγράμματα, τα των συνδρομητικών καναλιών, τα των διαφημίσεων και εναρμονίζει τα ελληνικής ραδιοτηλεοπτικής νομοθεσίας, με τα οριζόμενα στην Οδηγία της Ε.Ε. ΤΧΣ.

...αλλά περισσότερα για τον Ν.2325/95 στο επόμενο.  

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...)