6 Οκτ. 2016

Μερικές σκέψεις για την Ελλάδα του 21ου αιώνα

Οι αρχαίοι έλληνες, οι νεοέλληνες,

ο ρατσισμός, ο εθνικισμός

και ο νεο-φιλελευθερισμός

(Δ΄ μέρος - τελευταίο)

Νομίζω πως κατόπιν όλων όσα ανέφερα στα προηγούμενα τρία μέρη, η αίσθηση συνέχειας των νεο-ελλήνων σε σχέση με εκείνα τα σημαντικά για ολόκληρη την ανθρωπότητα που έλαβαν χώρα πριν χιλιάδες χρόνια σ’ αυτήν την περιοχή του πλανήτη, έρχεται από τον «άνεμο ιδεών» περί ελευθερίας και δικαιώματος αυτοπροσδιορισμού των Ελλήνων (και όλων των ανθρώπων της υφηλίου), που έχει διαποτίσει τα χώματα της νοτιότατης Βαλκανικής. Υπάρχουν, δηλαδή, τρία σημεία αποτίμησης της βασιμότητας του ισχυρισμού περί αυτής της συνέχειας:

-         η πρωτογενής αρχαία ελληνική πνευματική και πολιτισμική παράδοση και ο βαθμός ταύτισής της με τη σημερινή,

-         το πνεύμα της εξέγερσης του 1821, ως η κρίσιμη στιγμή επιστροφής της ίδιας παράδοσης στα ιστορικώς εγκόσμια, και

-         η σημερινή πολιτισμική πραγματικότητα και η δυνατότητα διαιώνισής της, ή όχι.

Έχω την εντύπωση πως ένα μεγάλο κομμάτι της παρεξήγησης που αφορά στο θέμα που συζητάμε (και χρησιμοποιώ τον όρο «παρεξήγηση» ακριβώς για να δείξω ότι η στάση των ντόπιων διανοουμένων περί του τέλους αυτόνομης ελληνικής πορείας στον μελλοντικό κόσμο, είναι προϊόν πλάνης και όχι πολιτικής σκοπιμότητας -την οποία διακρίνω σε κάποιες ανάλογες απόψεις αλλοδαπών κύκλων), οφείλεται στο ότι έξωθεν και από μακρού εκπέμπεται προς εμάς οργανωμένα η εκδοχή πως τα «κληρονομικά δικαιώματα» για την αρχαία Ελλάδα των εδώ ιθαγενών περίπου εξαερώθηκαν, όταν η ελληνική επανάσταση του 1821 νίκησε, ...αλλά μόνον ένεκα της απαραίτητης συνδρομής των ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Αλλιώς, υπαινίσσεται αυτή η εκδοχή, θα ήμασταν ακόμη σκλάβοι των Τούρκων! Και εκεί ακριβώς δομείται η φιλοσοφία μιας αιώνιας και απαράγραπτης οφειλής των Ελλήνων του σήμερα, προς τους απελευθερωτές τους. Σύμφωνα μ’ αυτήν την οπτική, αν σήμερα είμαστε ό,τι είμαστε, δεν έχει προκύψει εξ ίδιων αλλά εξ «ιστορικού δανεισμού» των δυτικοευρωπαίων.

Φυσικά, είναι αλήθεια ότι χωρίς την υποστήριξη των Άγγλων, των Γερμανών και των Ρώσων, που τότε τα συμφέροντά τους στιγμαία συνέπεσαν ως προς τον στόχο εδαφικής απομείωσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Ελλάδα δεν θα είχε τότε απελευθερωθεί. ...Μόνον που το αιτιώδες κεντρικό στοιχείο που επέβαλε την απελευθέρωση -αν σεβαστούμε τη λογική της Ιστορίας ως καταγραφής των μεγάλων στιγμών της ανθρωπινης πράξης-  δεν ήταν η εξωτερική βοήθεια προς τους εξεγερμένους Έλληνες, αλλά η ίδια η εξέγερση! Ο καταλύτης της εξέλιξης των πραγμάτων με απόληξη στην απελευθέρωση, είναι η ελληνική επανάσταση. Σε ποιόν άλλον το οφείλουμε, πέραν ημών;  

Άλλωστε, η εξέγερση αυτή καθ’ αυτή, επί μακρόν δεν υποστηρίχτηκε από τους ευρωπαίους «απελευθερωτές» μας -το αντίθετο μάλιστα! Οι παρεβάσεις της Ιεράς Συμμαχίας και του γερμανικού παράγοντα σε βάρος των εξεγερμένων αμόρφωτων φουστανελοφόρων, είναι γνωστές! (Κι αν σας πω ότι διακρίνω μεγάλες συμβολικές ομοιότητες και ανάλογες συμπεριφορές με στοιχεία του σημερινού πολιτικού και οικονομικού σκηνικού στην Ευρώπη, μάλλον ως εθνικιστής και αγνώμων προς τους σωτήρες της εποχής μας θα ορίζομαι από τους διανοουμένους του «περαιωμένου ιστορικού ρόλου των Ελήνων». Αλλά αυτή είναι μια μομφή σε βάρος μου, την οποία αναδέχομαι μάλλον ευχαρίστως).

«Είναι, λοιπόν, η εξέγερση, ανόητε»! 

Όμως, και επί της ιδεαλιστικής ουσίας της άποψης περί ελληνικής απελευθέρωσης με δάνεια μέσα, τα πράγματα δεν άγουν σε τεκμηρίωση της αντίληψης περί «αιωνίας ευγνωμοσύνης και οφειλής των Ελλήνων» προς τους δυτικοευρωπαίους απελευθερωτές τους.

Για 2 λόγους:

  1. Διότι η ίδια η «ιδεολογία του ανθρωπισμού» που εκόμισε ο Διαφωτισμός, επιβάλλει την αλληλεγγύη προς κάθε καταπιεσμένο άνθρωπο του πλανήτη, όχι επ’ ανταλλάγματι. Το αντίθετο, μάλιστα! Οφείλουμε, με βάση αυτές τις αξίες, να υποστηρίζουμε κάθε άνθρωπο που καταπιέζεται απ’ οποιονδήποτε και για οποιονδήποτε λόγο και μέχρις της οριστικής απελευθέρωσής του, με στόχο μετά την επίτευξη του πολυπόθητου απελευθερωτικού σκοπού να μένει ο απελευθερωμένος κύριος του εαυτού του με αδιαπραγμάτευτο το δικαίωμά του στον αυτοπροσδιορισμό. Διαφορετικά, δεν πρόκειται περί αλληλεγγύης μεταξύ ανθρώπων ίσων μεταξύ τους, αλλά για συστοιχίες συμφερόντων κρατικών συστημάτων, δηλαδή ακριβώς ο θερμοκηπιακός χώρος ευδοκίμησης των θέσεων του εθνικισμού.                                 
  2. Επίσης, ο ίδιος ο Διαφωτισμός, νοητός περισσότερο ως σύστημα ιδεών πολιτικής οργάνωσης των κοινωνιών, δεν προέκυψε από το πουθενά! Βασική πηγή των θεωριών του είναι η πολιτισμική και κοινωνική επανάσταση της Αναγέννησης, που παραμέρισε τον Μεσαίωνα. Μόνον που οι αισθητικές αξιακές ρίζες της Αναγέννησης ακούμπησαν στην αρχαία ελληνική παράδοση, πνευματική και καλλιτεχνική. Αν δικαιούνται, δηλαδή, να εγείρουν κληρονομικά δικαιώματα για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό οι ευρωπαίοι, πώς ανάλογα δικαιώματα μπορεί να αποστερούνται από εκείνους που εξεγέρθηκαν στην Ελλάδα το 1821 και τους μετέπειτα απογόνους τους;              

Γνωρίζω ότι το θέμα που προσπάθησα να αναπτύξω όλες αυτές τις μέρες, είναι πολύ σύνθετο για να εξαντληθεί τόσο εύκολα. Επιβαρύνεται, επί πλέον, με έσχατα πολιτικά πάθη που δυσκολεύουν να έχουμε καθαρό μυαλό. (Ήδη, ένας καλός φίλος μου σχολίασε με επιφύλαξη: «Τεράστιο θέμα»).

Όμως, ο διάλογος αυτός πρέπει να γίνει εξάπαντος. Ιδίως, φρονώ, επειδή σε 5 χρόνια από σήμερα θα γιορτάσουμε τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Η ασάφεια, δηλαδή, που προσπάθησα να περιγράψω με τόσο πολλά λόγια σ’ αυτά τα κείμενα, είναι ένα στοιχείο καθοριστικό για το μέλλον του ελληνισμού, που δεν μπορεί να παραταθεί άλλο. Οφείλουμε την οριστική και αμετάκλητη εκκαθάρισή του, στις επόμενες γενιές! Αυτό οφείλουμε! Τα άλλα περί χρέους και τα τοιαύτα, μπορεί να επηρεάζουν ακόμη και δραματικά τη διαβίωσή μας, το πνεύμα, τις αξίες και τον πολιτισμό μας, όμως, αδυνατούν να ορίσουν καταλυτικά ως προς το περιεχόμενό τους.

--------------------------------------------       

(Στη φωτογραφία  μια σπάνια στιγμή της “Μεγάλης Ανασκαφής” των Δελφών, όταν στις 30 Οκτωβρίου 1894, η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή φέρνει στο φως το άγαλμα του Αντίνοου)