7 Ιαν. 2017

Γιατί τα μέσα ενημέρωσης "πεθαίνουν" ως δημοκρατικός θεσμός;

Η 4η Εξουσία που ήθελε να γίνει 1η!

...και μόνη!...

Η επανάσταση των ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης, από τις απαρχές κιόλας της εμφάνισής τους στον μάταιο τούτο κόσμο, ήταν υπόθεση Ενημέρωσης! 

Μπορεί κι άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες, οι Τέχνες, η Παιδεία, η ψυχαγωγία κ.α., να δανείζονταν κύρος από τη λάμψη των 2 βασικών μέσων του κλάδου (ραδιόφωνο και τηλεόραση), αλλά όλοι αξιωματικά συμφωνούσαν ότι «χωρίς Ενημέρωση το εγχείρημα δεν θα είχε νόημα»!

Εν τη ρύμη του χρόνου, το πιο πάνω αξίωμα τροποποιήθηκε από τις ανάγκες της εξέλιξης, αναδεικνύοντας ίσως και την ουσιαστική αντίφαση ανάμεσα στην  παραδοσιακή Ενημέρωση και την άυλη νεόκοπη συγγενή της, που εκόμιζαν στα σπίτια μας τα ηλεκτρονικά μέσα, και δεν αγοραζόταν από το περίπτερο της γειτονιάς.

Το νέο αξίωμα ήταν: «Χωρίς “έγκυρη” Ενημέρωση το εγχείρημα δεν θα είχε νόημα»!

Άλλωστε, η εγκυρότητα συνιστά μέρος της ίδιας της φύσης της Ενημέρωσης και τυχόν παράκαμψη ή υποτίμησή της θα ήγε εκ του ασφαλούς σε αποσταθεροποίηση της ίδιας της έννοιας «Ενημέρωση» και των λειτουργιών της. Δηλαδή, και μόνον το γεγονός ότι χρειάστηκε στο υπό εξέταση αξίωμα να εισάγουμε τον επιθετικό προσδιορισμό “έγκυρη” για την επικαιροποίηση ισχύος του, αποδεικνύει ότι η αμφιβολία σχετικά με την ορθή υπηρέτηση της Ενημέρωσης κατέφθασε μαζί με τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης στα αντιληπτά πεδία των σύγχρονων κοινωνιών.

Νομίζω πως τη χαριστική βολή στην αξιοπιστία των ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης έδωσε η διαδικτυακή ενημέρωση. (Και κάπου εδώ το Ε κεφαλαίο εγκαταλείπεται αυτονοητήτως). Όχι γιατι το ίδιο το διαδίκτυο έχει κακές προθέσεις –το αντίθετο μάλιστα! Αλλά γιατί στο διαδίκτυο -πολύ ευκολότερα απ’ ό,τι στα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, δηλ. ραδιόφωνο και τηλεόραση- η κακόβουλη και εκούσια παραπληροφόρηση μπορεί να προαχθεί, να υποστηριχτεί, να επικρατήσει και να κυριαρχήσει. Πώς; Μα, απλούστατα, παρακάμπτοντας τον μόνον εναπομένοντα θεματοφύλακα της υπό αναμετάδοση αλήθειας, και μόνο αυτής, τον δημοσιογράφο!

Η δεύτερη μεγάλη μάστιγα για την Ενημέρωση στα ηλεκτρονικά μέσα είναι η διαφήμιση! Δηλαδή, ένας «χώρος» ιδιότυπης ενημέρωσης, όπου το ψεματάκι, η υπερβολή και σιγά-σιγά η πλήρης κατίσχυση του φαντασιακού κοινωνικού περιβάλλοντος σε βάρος της πραγματικότητας, «επιτρέπονται», για να μας ...ενημερώνουν. Όσες ζώνες διαχωρισμού μεταξύ είδησης και διαφήμισης  κι αν επιχειρήσει να ενθέσει μια μοντέρνα ραδιοτηλεοπτική νομοθεσία, στην προσπάθεια να προστατευτεί ο ανύποπτος πολίτης-τηλεθεατής από τη βύθιση στο «επιτρεπτό» του φαντασιακού κόσμου της διαφήμισης, η διάκριση αργά ή γρήγορα, θα ατονήσει και στο τέλος θα εξαφανιστεί. Γι’ αυτό, σήμερα, οι διαφημίσεις έχουν πλέον παραιτηθεί σχεδόν απολύτως του σκοπού να αναδείξουν τη χρηστική αξία του προϊόντος που διαφημίζουν και έχουν επικεντρωθεί στη διάπλαση πλαστών πραγματικοτήτων, στο εσωτερικό των οποίων εάν πειστεί ο πολίτης-τηλεθεατής να προσπαθήσει να μπει, εκεί θα χρειαζόταν για να επιβιώσει και το προϊόν που διαφημίζεται.

Όταν ο Μάρσαλ ΜακΛούαν εισηγήθηκε τη θεώρηση της ραδιοτηλεόρασης υπό το δόγμα «το μέσο είναι το μήνυμα», στην αρχή όλοι εντυπωσιάστηκαν. Το δόγμα, σε γενικές γραμμές, υποστήριζε ότι τα ηλεκτρονικά μέσα είναι εκείνα που σε τελευταία ανάλυση δημιουργούν το περιβάλλον, κι έτσι, συγκροτούνται οικοσυστήματα πληροφοριών, τα οποία παραμερίζουν και παρακάμπτουν την πραγματικότητα και -όταν μιλάμε για ενημέρωση- την υποκαθιστούν με τις δικές τους αλήθειες, ...ήγουν λένε ψέματα.

Οι οπαδοί του νεο-φιλελευθερισμού έσπευσαν να χλευάσουν και να ανακηρύξουν τις απόψεις ΜακΛούαν ως γελοίες και ξεπερασμένες, μόλις εμφανίστηκε το διαδίκτυο. Το πιο ηχηρό επιχείρημα των νεο-φιλελεύθερων κατά του Αμερικανού διανοητή ότι επειδή στο διαδίκτυο το μεγάλο μέρος επικοινωνίας διέρχεται από τον γραπτό λόγο, η θεωρία του για την υποχώρηση της γραφής και την κυριαρχία της τηλεοπτικής εικόνας καταρρίπτεται και διακωμωδείται καθημερινά από δισεκατομμύρια χρήστες του διαδικτύου.

Κι όμως! Ο ΜακΛούαν τελικά αποδεικνύεται πως είχε δίκιο και όχι οι όψιμοι νεο-φιλελεύθεροι αρνητές του! Γιατί; Διότι και το διαδίκτυο υπόκειται στη νομοτελιακά προσδιορισμένη φύση του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης να διακινούν αφηγήσεις πλασματικής αποτύπωσης των συμβαινόντων και όχι να μεταδίδουν και αναμεταδίδουν την αλήθεια. Κι αυτό συμβαίνει ακόμη και με τον γραπτό λόγο!

Έχω ένα «πολύ σημερινό» παράδειγμα, για να γίνει απολύτως αντιληπτό τί εννοώ: Για τις ημέρες των Χριστουγέννων οι μετεωρολόγοι είχαν προβλέψει στην Αθήνα μεγάλη κακοκαιρία. Ένας μάλιστα απ’ αυτούς (με τουλάχιστον αμφιλεγόμενη, μάλιστα, παράλληλη πολιτική δραστηριότητα), έκανε λόγο για «ιστορικό χιονιά». Η υπερβολή του ανοήτου μετεωρολόγου κατέληξε να είναι ολοσχερής καταστροφή, στην καιρική αφήγηση μίας εκ των αστείων απολύτως αχρείαστων «ενημερωτικών» ιστοσελίδων της «αρπαχτής». Η κακοκαιρία ήρθε. Φυσικά δεν ήταν «ιστορικός χιονιάς»! Ήταν όμως πολύ κοντά σε ό,τι οι μετεωρολόγοι εν συνόλω είχαν προβλέψει για τον καιρό τις ημέρες των Χριστουγέννων. Ξέρετε ποια ήταν η αντίδραση της «ενημερωτικής» ιστοσελίδας; Η εκτόξευση μύδρων κατά των μετεωρολόγων για άστοχες προβλέψεις! Λες και η ίδια η «ενημέρωση» που είχε παράσχει η ιστοσελίδα δεν είχε συμβάλλει στην αστοχία της πρόβλεψης! Πού να καταλάβει ο πασίβλαξ και αγράμματος παραγωγός της καιρικής «είδησης» ότι αντί να μεταδώσει την αναγκαία για τους πολίτες πληροφορία σχετικά τον αθηναϊκό χιονιά, του διηγήθηκε ό,τι ο ίδιος κατενόησε ως «πληροφορία»; Κι όλ’ αυτά σε λόγο γραπτό!...

Στο πλαίσιο που περιέγραψα έως εδώ, γιατί, όμως, «πεθαίνουν» σήμερα τα μέσα ενημέρωσης –και τα ηλεκτρονικά; Με βάση όσα ανέφερα προηγουμένως, δεν θα έπρεπε να κυριαρχούν πλήρως;

Έχω την εντύπωση πως η εξήγηση του θεσμικού και πρακτικού «θανάτου» τους βρίσκεται στο ότι τα σημερινά μέσα ενημέρωσης στην Ελλάδα (ραδιόφωνα, τηλεποπτικά κανάλια και ενημερωτικές ιστοσελίδες, καθώς και τα «παρελκόμενά» τους πλέον, έντυπα μέσα ενημέρωσης, εφημερίδες και περιοδικά –και, φευ, όχι το αντίστροφο, όπως συνέβαινε σε καλύτερες εποχές Ενημέρωσης, οπότε και τα ηλεκτρονικά μέσα ήταν «παρελκόμενα» των εντύπων), έχουν και τα ίδια καταστεί μέρος του φαντασιακού κόσμου, τον οποίο μεταφέρουν ως δήθεν είδηση στους πολίτες!

Δηλαδή, στην προσπάθεια να συκοφαντηθούν οι άλλες συντεταγμένες Εξουσίες στο πλαίσιο μιας δυτικού τύπου δημοκρατίας, η Εκτελεστική, η Νομοθετική και η Δικαστική, ώστε να εμπεδωθεί στην κοινή γνώμη η εντύπωση πως μόνο η 4η εξουσία, δηλαδή τα μέσα ενημέρωσης και δη και τα ηλεκτρονικά -ραδιόφωνο, τηλεοραση και διαδίκτυο- δικαιούται «να γνωρίζει την αλήθεια», τα ίδια τα μέσα ενημέρωσης κατέστησαν σκηνικό αναλήθειας και όχι καταλύτης αποκάλυψης της πραγματικότητας, όπως ο ιστορικός ρόλος τους! Άρπαγες εξουσιών είναι σήμερα τα μέσα ενημέρωσης και απροσχημάτιστοι διεκδικητές του να έχουν λόγο στις διαδικασίες λήψης των πολιτικών αποφάσεων προς ίδιον όφελος. Τίποτε λιγότερο! Όταν οι αποφάσεις της Δικαιοσύνης ευνοούν τα συμφέροντά τους, τότε η δικαστική εξουσία στελεχώνεται από Τερτσέτηδες. Αν όχι, οι δικαστές είναι μασκαράδες! Όταν μια κυβέρνηση υποθάλπει ή ανέχεται ανομίες που υπηρετούν ανάγκες των μέσων ενημέρωσης, το -όποιο-  γκουβέρνο στηρίζεται. Αν όχι, ο τόπος χρειάζεται εκλογές! Όποτε η Βουλή κολακεύει τα μέσα ενημέρωσης και τις ιδιοκτησίες τους (και τις παράλληλες επιχειρηματικές δραστηριότητές τους), όλα καλά! Αν όχι, οι 300 είναι απατεώνες και ανάξιοι! 

Ένα παράδειγμα ακόμη! Προ ημερών, λαλίστατος σπίκερ ραδιοφώνου σχολίαζε πως οι δημοσιογράφοι της ΕΡΤ και της ΑΥΓΗΣ, ως εργαζόμενοι σε κρατικό και κομματικό μέσο ενημέρωσης δεν είναι δημοσιογράφοι, όπως «είναι δημοσιογράφοι» εκείνος και όλοι οι δημοσιογράφοι που εργάζονται σε ιδιωτικά μέσα ενημερωσης. Δεν υποψιάστηκε καθόλου ο δύσμοιρος (ή αποσιώπησε ως γνήσιος απατεώνας του κλάδου μας) πόση αναξιοπιστία φέρουν πλέον ενώπιον της κοινής γνώμης οι δημοσιογράφοι των ιδιωτικών καναλιών! Τον δικό του κόσμο αφηγείτο στους ακροατές του, κόσμο που στους πολίτες που τον άκουγαν γινόταν αντιληπτός ως μη πραγματικός ή -στην καλύτερη περίπτωση- ως μερικής αληθείας, κι εκείνος ουδέ καν είχε πάρει χαμπάρι τί συνέβαινε! Σκηνικό και ο ίδιος μιας αφήγησης δικής του και μόνον, που πάλι μόνον ο ίδιος και λίγοι ακροατές του αντιμετώπιζαν ως ...«πραγματικότητα»! Φυσικά, ένα «ενημερωτικό» ραδιόφωνο δεν μπορεί να μακροημερεύσει έτσι. Θα καταλήξει πομπός σίριαλς αντί ανα-μεταδότης ειδησεογραφίας.                

Μ’ άλλα λόγια, οι παραγωγοί της παραπληροφόρησης υφίστανται και οι ίδιοι τις συνέπειες του ψεύδους που προσφέρουν. Φθείρονται πλέον και τα ίδια τα μέσα ενημέρωσης αναπόδραστα και εξ ίσου ύπουλα, όσο έφθειραν εκείνα τις άλλες 3 Εξουσίες της δημοκρατίας! Αγκομαχούν θνησιγενώς και έτσι θα φτάσουν έως το τέλος τους. Θα σωθούν, μόνο όσοι εξ αυτών -λίγοι θα απομείνουν- υπηρετήσουν τη μετάδοση της αλήθειας των ειδήσεων. Αυτός είναι και ο μόνος θεσμικός ρόλος που τούς αναλογεί!