12 Φεβ. 2017

5 άρθρα-αναλύσεις για την Ελλάδα και το «ναι ή όχι» στο ευρώ - Μια παλιά συζήτηση που επανέρχεται

Μέρος 2ο: Μερικές νομισματικές πτυχές

της ελληνικής παρουσίας στο ευρώ

Η προσπάθεια να προσεγγιστεί και να αξιολογηθεί η νομισματική πτυχή των συνεπειών της παρουσίας της Ελλάδας στο ευρώ, είναι σύνθετη! Επίσης, είναι τεχνικώς στενά συναρτώμενη με τις επιδράσεις που ασκεί η διεθνής συγκυρία στις οικονομίες όλων των χωρών. Τέλος, είναι απολύτως συνδεόμενη με τους κανόνες νομισματικών ισοτιμιών, οι οποίες επίσης διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από τρέχουσες γεωπολιτικές επιδιώξεις χωρών με διεκδίκηση ρόλων στο παγκόσμιο σκηνικό, αρχή την οποία ούτε η παγκοσμιοποίηση εδύνηθη να κάμψει σε σημαντικό βαθμό έως σήμερα. Σε κάθε περίπτωση, ο μυθολογικός καθαγιασμός του ευρώ, δηλαδή ενός νομίσματος, μόνης φοράς που έχει συμβεί αυτό στην ιστορία, ως πλαισίου δήθεν επαρκούς για συγκερασμούς και συγκλίσεις έντονα διαφορετικών μεταξύ τους πολιτισμικών και αξιακών εθνικών οντοτήτων, σήμερα απλώς επιβεβαιώνει τον ατελέσφορο χαρακτήρα της ευρωπαϊκής ενοποίησης με τέτοια μέσα. (Και με την ευκαιρία να λεχθεί ότι και οι απόψεις που ακούγονται ως πρόταση διεξόδου από την (αυτο)διαλυτική κατεύθυνση που έχει λάβει το εναίο νόμισμα, δηλαδή η ακυρολεκτική θέση ότι «η κρίση του ευρώ θα ξεπεραστεί με ακόμη περισσότερο ευρώ», ελέγχεται ως ανεπίτρεπτα αφελής, αν δεν είναι ασυγχώρητα σκόπιμη προς όφελος ενός μόνο μέρους των υπό ενοποίηση ευρωπαϊκών οντοτήτων).               

Ένα χαρακτηριστικό και αποδεικτικό παράδειγμα της πλήρους υποταγής της (όπως την κατανοούμε σήμερα) οιονεί «εξουσίας» ενός νομίσματος στην πραγματική πολιτική: Μέχρι τη στιγμή κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης η ισοτιμία δολάριο/ρούβλι παρέμενε σταθερή και αμετάβλητη επί δεκαετίες στη σχέση 1/1. Ωστόσο, τα δύο διαφορετικά οικονομικά συστήματα δούλευαν και συνυπήρχαν επί πολλά έτη χωρίς προβλήματα. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του δυτικού καπιταλιστικού κόσμου να εμφανίσει την κατάρρευση του στρατοπέδου του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» σε θρίαμβο της ανοιχτής οικονομίας κατά της κρατικής οικονομίας, όλοι σήμερα γνωρίζουν ότι τα ιστορικά αίτια συνθλιβής του σοβιετικού συστήματος ανιχνεύονται στις κοινωνικές δημοκρατικές υστερήσεις συγκρότησης των κρατών του υπαρκτού σοσιαλισμού και όχι σε παραγωγικές ανεπάρκειες ή σε καθ’ εαυτόν προβλήματα δομής και λειτουργίας των οικονομιών τους. Μ’ άλλα λόγια, οι κοινωνίες των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού, από την ώρα που σταθεροποιήθηκε το μεταπολεμικό γεωπολιτικό σκηνικό, δεν εγνώρισαν ποτέ πείνα. Η αδυναμία αντιπαράθεσης στο πολιτισμικό δυτικό καταναλωτικό μοντέλο, δεν υπήρξε ποτέ υπόθεση νομισματική ή οικονομική, αλλά θέμα πολιτικών και ιδεολογικών ανεπαρκειών του υπαρκτού σοσιαλισμού, ιδίως στο πεδίο του βαθμού προσαρμογής του στην εξέλιξη της ιστορίας. Και ένα μεγάλο μέρος του δημοκρατικού ελλείμματος αυτών των κοινωνιών, είναι ακριβώς απόρροια της φρούδας απόπειρας να συγκρατηθεί η μειονεξία αυτών των καθεστώτων έναντι της Δύσης, με δημοκρατικούς περιορισμούς.              

Όπως γράφει ο (τόσο άδικα και επιφανειακά επικαλούμενος από την ένδεια πνεύματος του στυγνού κομματικού αντιπαραθετικού παιγνίου στην Ελλάδα) Πασκάλ Μπρικνέρ: «Το κάθε στρατόπεδο είχε απέναντί του όχι ένα συνομιλητή, αλλά ένα σκιάχτρο. Ανήκαν σε δυο εκδοχές της ανθρωπότητας. Από τη μια η αιώνια δικαιοσύνη που ζητάει λογαριασμό από τους ισχυρούς και από την άλλη ο σφετεριστικός εγωισμός χωμένος μέσα στα προνόμια του».

Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά σημεία της καθαρά νομισματικής δυσανεξίας που υφίσταται η Ελλάδα λόγω ευρώ!

1. Για να ιδωθεί το ελληνικό οικονομικό δράμα μέσα από τη μικρή διάμετρο του ευρώ, παραπέμπω σ’ ένα πρόσφατο δημοσίευμα του Bloomberg (μια καλή μετάφρασή του και με τα αναγκαία διαγράμματα θα βρείτε στο http://www.capital.gr/bloomberg-view/3190175/pos-to-euro-aposundethike-apo-tis-times-ton-pagion).

Από το δημοσίευμα του πρακτορείου κρατώ, όμως, ένα σημείο, μιας και εδώ κουβεντιάζουμε για την Ελλάδα και θέλω να επικεντρωθούμε σ’ αυτό το θέμα: «...Η γαλλική και η ιταλική οικονομία και οι αγορές ομολόγων τους μαζί είναι 20 φορές μεγαλύτερες (4 τρισ. ευρώ) από την ελληνική οικονομία. Συνεπώς, οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στο ιταλικό και γαλλικό πολιτικό φάσμα από την άποψη μιας λαϊκιστικής κυβέρνησης δεν θα ασκούσε πίεση μόνο στα spreads των ομολόγων αλλά και στο ευρώ...», γράφει το Bloomberg. Μ’ άλλα λόγια, τυχόν λαϊκίστικη κυβέρνηση στην Ελλάδα είναι πολιτικά διαχειρίσιμη εξέλιξη σε ό,τι αφορά τη διατήρηση του ενιαίου νομίσματος σε εικόνα οιονεί υγειούς κατάστασης, ενώ σ’ άλλες μεγαλύτερες χώρες δεν είναι!  

...και πιο κάτω η ανάλυση του Bloomberg, παρά ταύτα, διαπιστώνει: «...η αγορά αποδίδει μικρό risk premium στο ευρώ σε συσχετισμό με ένα αντίξοο εκλογικό αποτέλεσμα (στην Ιταλία και τη Γαλλία), παρά το γεγονός ότι η συναλλαγματική μεταβλητότητα προεξοφλεί έναν αυξημένο κίνδυνο λαϊκιστικης αναστάτωσης...».

Έτσι, δηλαδή, παρ’ ότι η ανησυχία από μια ενδεχόμενη πολιτική περιπέτεια σε δύο μεγάλες χώρες του ευρωζώνης είναι μεγάλη και με δυνάμει σημαντικές συνέπειες για το ενιαίο νόμισμα, οι αγορές υποτιμούν το γεγονός, προφανώς συνεκτιμώντας την προστιθέμενη αξία της γερμανικής οικονομικής ατμομηχανής για τη γαλλική και ιταλική οικονομία. Κάτι, που δεν ισχύει για την ελληνική οικονομία!

Επί του προκειμένου, η εξαέρωση των θετικών στοιχείων ενός ισχυρού νομίσματος για μια μικρή και αδύναμη οικονομία, όπως η ελληνική, ιδίως τη στιγμή της κρίσης που θα χρειαζόταν περισσότερο παρά ποτέ τη στήριξη από το ισχυρό νόμισμα, αποκαλύπτει μια αφανή ανισοκατανομή οφέλους και διασφαλίσεων σε βάρος των ασθενέστετερων οικονομιών της ευρωζώνης, που δεν μπορεί να αποσιωπάται.                   

2. Μπορεί μια χώρα σε συνθήκες σκληρού καπιταλιστικού ανταγωνισμού των οικονομιών, και δη και στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, να αποστερείται του βασικού όπλου της, δηλαδή του (αυτο)προσδιορισμού των ισοτιμιών του νομίσματός της σε σχέση με τα άλλα νομίσματα, για να αντιπαρέλθει προβλήματα της οικονομίας της; Και το ερώτημα ιδίως ισχύει, σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης! Η απάντησή είναι ένα καθαρό και ηχηρό «όχι», εάν δεν εξασφαλίζονται ανταλλάγματα υπέρ της! Για παράδειγμα, το πλήγμα στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας από τη συμμετοχή της σ’ ένα σκληρό νόμισμα, πώς ισοσταθμίζεται; Μπορεί ο εξωτερικός δανεισμός -ακόμη και με τους ευνοϊκότερους όρους- να καλύπτει αυτές τις απώλειες; Η απάντηση είναι ένα καινούριο «όχι»! Πολύ περισσότερο, αφού ιδίως από την εκδήλωση της διεθνούς καπιταλιστικής κρίσης από το 2008 και μετά, στην ευρωζώνη (και στην Ε.Ε.) τα προγράμματα οργανωμένης μεταφοράς κεφαλαίων προς επενδύσεις και ανάπτυξη από τις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου (τα λεγόμενα «πακέτα»), βαθμιαία υποκαταστάθηκαν από το κύμα εξωτερικού δανεισμού, για να εξασφαλιστούν κεφάλαια (ακόμη και πανάκριβα) που θα έφερναν μιαν ελπίδα στους αδυνάτους να ανθέξουν τον απηνή ανταγωνισμό των επενδύσεων τύπου «φούσκας».

Η μεταμφίεση της Ελλάδας στις αρχές της δεκαετίας του 2000, από χώρα της περιφέρειας του ευρώ σε δήθεν χώρα του ευρωπαϊκού πυρήνα, παρ’ ότι έφερε πρόσβαση σε ευκολότερο εξωτερικό δανεισμό, είχε μεγάλο κόστος ανταγωνιστικότητας σε σύγκριση με χώρες ανάλογης κλίμακας. Αν μεν η ευρωζώνη κατέβαλε το αντάλλαγμα για τη γεωπολιτική προστιθέμενη αξία που προσφέρει η Ελλάδα στις χώρες της Ε.Ε. (και στο πλαίσιο της «μέθης των διευρύνσεων», που επιθυμούσαν τα ισχυρά κράτη του ευρώ για να έχουν ευχερέστερη πρόσβαση σε αγορές), το σχέδιο θα είχε ελπίδες επιβίωσης. Αν δε, όπως και τελικά συνέβη, η Ελλάδα θα επροσκαλείτο να αποπληρώσει (και μάλιστα σε τόσο ακριβές αγορές χρήματος) τον εξωτερικό δανεισμό της που προσπάθησε να υποκαταστήσει τα χρηματοδοτικά ευρωπαϊκά πακέτα, η καταστροφή απλά θα ήταν ζήτημα χρόνου!...

Γι’ αυτό και πρόκειται για εγκληματικό σφάλμα του κ. Κ. Σημίτη η ένταξη στο ευρώ, όπως και όποτε έγινε! Έγκλημα που επιτάθηκε δραματικά τόσο από την πανάκριβη ισοτιμία που παραχωρήθηκε στη χώρα μας στη σχέση δραχμής/ευρώ, όσο και από την αφανή εσωτερική υποτίμηση που ακολούθησε την πρώτη περίοδο μετά την ένταξη στο ενιαίο νόμισμα, ακριβώς ένεκα της πανάκριβης ισοτιμίας σε βάρος της δραχμής.                                       

3. Μα, δεν έχει σημασία το νόμισμα, έγραψε προ ημερών μια φίλη! Και επικαλέστηκε το παράδειγμα της Τουρκίας, της οποίας ο τουρισμός καταρρέει, παρ’ ότι η χώρα διαθέτει εθνικό νόμισμα. 
Φυσικά, η καλή φίλη μου κάνει λάθος! Για την ραγδαία πτώση του τουρκικού τουρισμού, όπως και για την εν γένει δεινή κατάσταση της τουρκικής οικνομίας, τα αίτια δεν βρίσκονται στο νόμισμα, αλλά στη γεωπολιτική και δημοκρατική περιπέτεια που διέρχεται η γειτονική μας χώρα.

Και είναι κι αυτό μια ακόμη απόδειξη ότι ένα νόμισμα από μόνο του, χωρίς να συντρέχουν οι άλλες κύριες πολιτικές προϋποθέσεις στο εσωτερικό της χώρας (δημοκρατία, ευημερία, κοινωνική ειρήνη κ.λπ.) καθώς και οι κατάλληλες συνθήκες στο διεθνή χώρο (ειρήνη, σταθερά σύνορα, καλές διακρατικές σχέσεις κ.λπ.), δεν αρκεί. Γιατί θα αρκούσε κατ’ εξαίρεση για το ευρώ;

4. Αντιπαρέρχομαι τις διαφορές στα φορολογικά συστήματα μεταξύ χωρών που έχουν το ίδιο νόμισμα, το ευρώ, που καθιστούν το όλο εγχείρημα, εκτός από δημιουργό αντιφάσεων και αδικιών αλλά και μέσο διεύρυνσης των ήδη υπαρχουσών διαφορών σε βάρος των πιο αδύναμων οικονομιών της ευρωζώνης.

5. ...και οι δυσμενείς διακρίσεις σε βάρος των αδυνάτων πληθαίνουν! Τελευταίο παράδειγμα, η απαγόρευση πρόσβασης της κατά τεκμήριο πιο αδύναμης οικονομίας της ευρωζώνης, της ελληνικής, στο πρόγραμμα ρευστότητας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Και, προσέξτε: Ο αποκλεισμός της Ελλάδας από το πρόγραμμα ρευστότητας της ΕΚΤ αποδίδεται στη μη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους, το οποίο, όμως, οι ευρωπαίοι πιστωτές μας χαρακτηρίζουν ως ...βιώσιμο!!! Αν αυτό δεν είναι παραλογισμός, τότε τί είναι;  

-------------------------------------------------     

Στο επόμενο 3ο μέρος: Το ερώτημα «Αφού έχουμε ήδη κάνει τόσες θυσίες για να μείνουμε στο ευρώ, τώρα αξίζει τον κόπο να φύγουμε;»