14 Φεβ. 2017

5 άρθρα-αναλύσεις για την Ελλάδα και το «ναι ή όχι» στο ευρώ - Μια παλιά συζήτηση που επανέρχεται

Μέρος 3ο: Μελετώντας το ερώτημα:

«Αφού έχουμε ήδη κάνει τόσες θυσίες

για να μείνουμε στο ευρώ,

τώρα αξίζει τον κόπο να φύγουμε;»

Η συμμετοχή της Ελλάδας στον συλλογικό διακρατικό μηχανισμό της Ε.Ε. συνεπάγεται αναμφίβολα υποχρεώσεις. Άλλωστε, και στις πιο «σκληρές» περιπτώσεις των (στρατιωτικών) συμμαχιών, τα μέλη τους αναλαμβάνουν υποχρεώσεις, ενίοτε βαρύτατες. Η ιστορία, ωστόσο, διδάσκει ότι η επιτυχία ή η αποτυχία αυτών των συμμαχιών εξαρτήθηκε πάντα από το εάν και κατά πόσον προέκυπτε για όλες τις χώρες που συμμετείχαν στη συμμαχία όφελος! Όποτε αυτός ο θεμελιώδης όρος και απαράβατος κανόνας των πολυμερών συνεργασιών εκάμφθη υπέρ ενός ή περισσοτέρων εκ των εταίρων, το τέλος της συμμαχίας ήταν αναπόφευκτο και απλώς ζήτημα χρόνου.        

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα του κανόνα τούτου, η κατάρρευση της Αθηναϊκής Συμμαχίας πριν από 2.500 χρόνια!

Ακόμη, όμως, και στην περίπτωση της «πρόσφατης» Ιεράς Συμμαχίας, η διαρραγή της εμμονής Μέτερενιχ κατά της απελευθέρωσης των εξεγειρόμενων πληθυσμών της φθίνουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διαρραγή που προήλθε από τις βλέψεις της Ρωσίας, της Γαλλίας και της Αγγλίας, για την απόκτηση νέων περιοχών άσκησης επιρροής στα Βαλκάνια προς όφελος τους και σε βάρος του Σουλτάνου, οδήγησε στο να αρκέσει η εξέγερση των «ξυπόλητων» της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 για να επέλθει η διάλυση της Ιεράς Συμμαχίας, να ηττηθεί ο Μέτερνιχ και να παραχθεί το Ανατολικό Ζήτημα. (σ.σ.: Επειδή οι ομοιότητες με το σήμερα είναι πολλές, θέλω να υπογραμμίσω ότι η αναφορά μου στην Ιερά Συμμαχία δεν επήγασε από δικές μου ανησυχίες, αλλά γίνεται κατά προτροπή του φίλου Γιώργου, στον οποίο υποσχέθηκα προ μηνός έναν ιστορικό παραλληλισμό της σημερινής γερμανικής στάσης απέναντι στην Ελλάδα, με την περίπτωση Μέτερνιχ. Ανταποκρίνομαι στην υπόσχεση, φυσικά όχι με την πληρότητα που θα ήθελα, αφού περί ευρωζώνης και ενιαίου νομίσματος εδώ ο κύριος λόγος...)        

Η απάντηση στο ερώτημα του τίτλου, επομένως, δεν μπορεί να αναζητηθεί με άλλον τρόπο, πέραν της εξέτασης εν προκειμένω του εάν ωφελείται η Ελλάδα από την ένταξη στην ευρωζώνη ή όχι!  

Είναι οικονομικό άραγε το ερώτημα; Ασφαλώς είναι και οικονομικό και μια οπτική της εν λόγω πτυχής του ζητήματος προσπάθησα να εξετάσω στο προηγούμενο 2ο μέρος αυτής της σειράς. Είναι, όμως, μόνον οικονομικό; Και υπογραμμίζω το σημείο αυτό, διότι, ο σημερινός διάλογος στην Ελλάδα για το «ναι ή όχι στο ευρώ», εξαντλείται σε ζητήματα οικονομίας (πόσο θα υποτιμηθεί το τυχόν εθνικό νόμισμα που θα αντικαταστήσει το ευρώ, πόσο θα πληγούν οι εξαγωγές μας κ.λπ.).

Κι όμως! Εγώ έχω την αίσθηση ότι η καταγραφόμενη (και στις δημοσκοπήσεις) στάση της πλειοψηφίας των Ελλήνων υπέρ του ευρώ, δεν είναι αποτέλεσμα του πώς αντιλαμβάνεται η εγχώρια κοινή γνώμη τη συγκριτική αποτίμηση των θετικών και των αρνητικών στοιχείων της συμμετοχής μας στο ενιαίο νόμισμα, αλλά περισσότερο απόρροια του «γεωπολιτικού φόβου» μας, συνεπεία της γενικευμένης αποσταθεροποίησης στην Ανατολική Ευρώπη και την Μεσόγειο Θάλασσα.  

Αν αυτή η αίσθησή μου είναι αληθής και -αντιθέτως των εν πολλοίς σχηματικών δημοσκοπικών ευρημάτων- οι Έλληνες για το ευρώ στο πεδίο της οικονομίας δεν έχουν και την καλύτερη γνώμη και μόνο εκ φόβου «για τα άλλα» το υποστηρίζουν, τότε το μέλλον της χώρας μας στην ευρωζώνη, είναι επισφαλέστατο! Πολλώ μάλλον, αν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές κοινωνίες της ζώνης του ευρώ αντιλαμβάνονται (και το αντιλαμβάνονται!) ότι οι Έλληνες δεν πιστεύουν ότι το ενιαίο νόμισμα στηρίζει την οικονομία τους, αλλά μόνον ως συμπαραστάτη τους προς αντιμετώπιση των γεωπολιτικών δυνάμει απειλών σε βάρος τους το ανέχονται!

Κι εδώ, αναδύεται και το αντίστροφο ζήτημα:  Η ευρωζώνη υποδέχτηκε την Ελλάδα στο ενιαίο νόμισμα ως την οικονομία μιας χώρας, ή ως κέντρο σημαντικού γεωπολιτικού ενδιαφέροντος για την Ε.Ε. και την ευρωζώνη; Χωρίς να έχει απαντηθεί μετά βεβαιότητας το τελευταίο αυτό ερώτημα, έχει νόημα να συζητείται εάν η Ελλάδα παρέβη δημοσιονομικούς κανόνες της ευρωζώνης, ή όχι; Αλλά κι αν ακόμη θα είχε νόημα η συζήτηση περί παραβίασης από την Ελλάδα δημοσιονομικών υποχρεώσεών της, αν η ένταξή της στο ευρώ (όποτε έγινε) αποτιμήθηκε με οικονομικούς όρους, ενώ παραμερίστηκαν άλλα σημεία συλλογικού οφέλους (γεωπολιτικού ή άλλου) για την Ε.Ε., τα οποία δεν συνυπολογίστηκαν στον «λογαριασμό της ένταξης», τελικά η ένταξη μας ωφέλησε;

Μήπως, μ’ όλ’ αυτά, εκτός από το «πανάκριβο» για την Ελλάδα ευρώ (όπως προσπάθησα να εξηγήσω στο προηγούμενο μέρος των αναλύσεών μου) εξ αρχής βρεθήκαμε σε μια εξαιρετικά ασύμφορη για τη χώρα μας ένταξη;

Φοβούμαι πως εάν υπάρχει ψήγμα αληθείας σε όσα αναφέρω, η συζήτηση για τα οικονομικά του ευρώ στην Ελλάδα, παρέλκει! Άλλωστε, αν το οικονομικό στοιχείο, όπως εμφανίζεται, επικρατεί παντός άλλου κριτηρίου στα πράγματα που σχετίζονται με το ενιαίο νόμισμα, τότε πώς εξηγείται ότι η συντριπτικά μεγαλύτερη της ελληνικής οικονομία και αγορά της Τουρκίας, όχι μόνο στο ευρώ, αλλ’ ουδέ καν στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει γίνει αποδεκτή;

Έτσι, για να επιστρέψουμε στο αρχικό ερώτημα, ωφελήθηκε ή όχι η Ελλάδα από την ένταξη στο ευρώ; Και προβλέπεται να ωφεληθεί και στο μέλλον αν παραμείνει στην ευρωζώνη;

2 σύντομες απαντήσεις!

Α. Αποτίμηση στο οικονομικό πεδίο: Η Ελλάδα από την εφαρμογή των προγραμμάτων διάσωσης της οικονομίας της και εντεύθεν, έχει απολέσει περίπου το 25% του ΑΕΠ της και έχει επιστρέψει περίπου στα επίπεδα εκείνα, στα οποία βρισκόταν όταν εντάχθηκε στην ευρωζώνη! Επί πλέον, ως απόρροια των προγραμμάτων διάσωσης της οικονομίας της, η Ελλάδα έχει επιβαρυνθεί δραματικά με εξωτερικό χρέος που ανέρχεται περίπου στο 200% του ΑΕΠ της, σε σύγκριση με το 130% περίπου που υπήρχε όταν υπογράφτηκε το 1ο μνημόνιο. Τέλος, η περιουσία των Ελλήνων, από τις απομειώσεις αξιών παγίων περιουσιακών στοιχείων ιδιωτών ή και κρατικής περιουσίας, έχει μειωθεί σύμφωνα με εκτιμήσεις, κατά άλλο ένα 25% περίπου, σε σύγκριση με τις αξίες που ίσχυαν κατά την περίοδο ένταξής μας στο ευρώ. Δεν μου φαίνεται και τόσο θετικός ο απολογισμός!...

Παρά ταύτα, θα αποδεχόμουν ακόμη και την τιμωρητική πτυχή (ηθικού τύπου, δηλαδή, αποτιμήσεις οικονομικών μεγεθών, που δεν είναι σε κάθε περίπτωση δόκιμο κάτι τέτοιο), για την έως τώρα της ζημία σε βάρος της Ελλάδας και των Ελλήνων ένεκα της ένταξης στον ευρώ, ως ενός τύπου καταλογισμό (εξ ιδίων, βεβαίως, και όχι από κανέναν άλλον) για τη σπατάλη που προηγήθηκε της ένταξης στο ευρώ και κορυφώθηκε εντός του ενιαίου νομίσματος! Υπό έναν απαράβατο όρο: Να συνέβαλε στην δομική αναπροσαρμογή της ελληνικής οικονομίας σε παραγωγικότερη βάση συγκρότησης των οικονομικών διαδικασιών και λειτουργιών. Και σήμερα που καταρρέει ο μύθος των «μεταρρυθμίσεων» που δήθεν δεν έγιναν και δήθεν εκεί οφείλεται η αστοχία των προγραμμάτων διάσωσης, δεν μπορεί κανένας σοβαρός παρατηρητής των εξελίξεων να ισχυριστεί ότι τα μνημόνια συνέβαλαν σε θετική αναδιοργάνωση της ελληνικής οικονομίας. Τουναντίον, η σκλήρυνση της ταξικής συγκρότησης της ελληνικής παραγωγικής μηχανής -προς όφελος μάλιστα των ασθενέστερων- μαρτυρεί άλλα!

Β. Οφέλη από τυχόν γεωπολιτικές διευθετήσεις υπέρ της Ελλάδας: Η χώρα μας είχε να κερδίσει στο εν λόγω πεδίο, σε τρία βασικά σημεία, το Κυπριακό (όπου με την ένταξη της Κύπρου, θωρακίστηκε περαιτέρω η Κυπριακή Δημοκρατία από τυχόν νέες τουρκικές διεκδικήσεις και εκβιασμούς), τα ελληνοτουρκικά (όπου μετά την «κουτουράδα» Σημίτη στα Ίμια και τη βαθμιαία απόσυρση των Η.Π.Α. από τη νοτιοανατολική Ευρώπη, η ευρωπαϊκή Ελλάδα συμπλήρωσε το κενό ασφαλείας εκ Τουρκίας διά της ΚΕΠΑΑ -Κοινή Εξωτερική Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας) και το Σκοπιανό. Ωστόσο προσεκτική ματιά σ’ αυτά άγει μετά βεβαιότητας στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν το ενιαίο νόμισμα που μας βοήθησε, αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση! Και μάλιστα, μετά το βέτο Καραμανλή στο ΝΑΤΟ για το Σκοπιανό, η ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας στην Ε.Ε. επιταχύνθηκε, ενώ το τερατούργημα του Σχεδίου Ανάν έτυχε της «ευλογίας» της Ε.Ε. και παρ’ ολίγον να «περάσει».

Αξίζει πάντως τον κόπο να αναφερθεί ότι σε απόρροια της πελώριας ευρωπαϊκής ανεπάρκειας στη βόρειο Αφρική και την ανατολική Ευρώπη τα τελευταία χρόνια, η γεωπολιτική ανασφάλεια σε βάρος της Ελλάδας έχει επιδεινωθεί ραγδαία. Και με οικονομικό κόστος (π.χ. ελληνικές εξαγωγές στη Ρωσία)! Με την κλιμάκωση του μεταναστευτικού, μάλιστα, η Ελλάδα αντιμετωπίστηκε με μάλλον σκαιό τρόπο από την υπόλοιπη Ευρώπη -ξανά την Ε.Ε. και όχι το ευρώ. (Αντιπαρέρχομαι, φυσικά, τις αναφορές ότι «το μεταναστευτικό το δημιούργησε η Τασία» και άλλες ανάλογες ουρανομήκεις ανοησίες της δεξιάς. Είπαμε να κάνουμε σοβαρή συζήτηση!...)

Επαναλαμβάνω το αρχικό ερώτημα, «αφού έχουμε ήδη κάνει τόσες θυσίες για να μείνουμε στο ευρώ, τώρα αξίζει τον κόπο να φύγουμε;».

Έχω την εντύπωση πως ακόμη και να είχε η Ελλάδα περισσότερα να χάσει από την αποχώρησή της από το ευρώ, σε σύγκριση με τις ζημίες που αναφίβολα θα συνεχίσει να καταγράφει μένοντας σ’ αυτό, όσο η απάντηση των Ελλήνων στο ερώτημα παραμένει να είναι πρόϊόν του γεωπολιτικού φόβου και όχι αποτίμησης της «οικονομίας του ζητήματος», ο δημόσιος διάλογος επί του θέματος θα πάσχει. Και ο «πούρος» ορθολογισμός που θα χρειαζόταν η πατρίδα μας περισσότερο απ’ ο,τιδήποτε άλλο σ’ αυτές τις συνθήκες, θα υποχωρεί στη βλακώδη εναλλαγή του «φύγε εσύ για να ‘ρθω εγώ», που κάθε άλλο παρά σε σοβαρή επανεξέταση του ελληνικού προγράμματος διάσωσης έχει συμβάλλει.

------------------------------------------------------                                                                          

(Στο επόμενο 4ο μέρος «Συμφέρει την Ελλάδα η έξοδος από το ευρώ, με αντάλλαγμα το κούρεμα του ελληνικού χρέους;)