2 Ιουλ. 2017

Η Αριστερά και η Δεξιά

Δυο πολιτικοί κόσμοι στον ίδιο πλανήτη

Πόσο λειτουργικό και πολιτικά παραγωγικό είναι στις μέρες μας το δίπολο αριστερά-δεξιά; Είναι μια περιεκτική σχηματική περιγραφή των ορίων του πολιτικού κόσμου, που ανάμεσά της τοποθετείται ολόκληρο το υπόλοιπο φάσμα των ενδιάμεσων «θεάσεων πολιτικής»; Επαρκεί η επίκλησή του για να περιγράψει τα θεμελιώδη προσδιοριστικά στοιχεία μιας συνάθροισης ιδεών και αντιλήψεων για την κοινωνία και τους ανθρώπους (δηλαδή των 2 κεντρικών αρμοδιοτήτων της ούτω καλούμενης «Πολιτικής»), που αρθρώνονται σε κάθε πολιτικό φορέα, ή όχι; Και σε ποιόν άραγε βαθμό η μακρά χρήση των όρων επί τόσα χρόνια και σε αναφορά με γεγονότα και περιστατικά σημαντικού ιστορικού φορτίου, τους έχει καταστήσει συνώνυμους με παρελθούσες  αφηγήσεις, αποστεώνοντας την ομολογουμένως μεγάλη περιγραφική των πολιτικών πραγμάτων δύναμή τους και καθιστώντας τα «παλιές λέξεις» για τον σημερινό κόσμο;

Τα ερωτήματα  με διάφορες αφορμές επανέρχονται στην επιφάνεια από καιρού εις καιρόν, εσχάτως δε συχνότερα, επειδή ίσως η εποχή εξωθεί στον -περισσότερο εσωτερικό- διχασμό της υποχρέωσης να ενταχθεί καθένας μας σε διάφορα «οχήματα» δημόσιας απεύθυνσης, πίεση που εν πολλοίς ασκείται στις ατραπούς της «βίας των κοινωνικών δικτύων»: Πας μη μεθ΄ ημών, καθ’ ημών!

Ίσως εκεί οφείλεται ότι προ μηνών είχα έναν ενδιαφέροντα διάλογο -ακριβώς σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο- με αντικείμενο πόσο παλιό είναι το σχήμα αριστερά-δεξιά για να περιγράψει πολιτικές του σήμερα.  Όμως, προ ημερών, ο φίλος με τον οποίο είχα τον διάλογο αυτόν επανήλθε! Χρωστώ λοιπόν μια δεύτερη απάντηση…

Έχω την εντύπωση, λοιπόν, ότι η απάντηση στο ερώτημα δεν μπορεί να αναζητηθεί πουθενά αλλού, ει μη μόνο στο πεδίο διαπίστωσης του εάν έχουν αναδυθεί εν τω μεταξύ και εν τη ρύμη του πολιτικού και του ιστορικού χρόνου ορισμοί, που μπορούν να υποκαθιστούν επαξίως το δίπολο. Και νομίζω πως δεν έχουν!

Για παράδειγμα, ετέθη από κάποιον το ζήτημα ότι ο πολιτικός αυταρχισμός απαντάται και σε δεξιά και σε αριστερή «συσκευασία». Άρα, απεφάνθη εκείνος που έθεσε το ζήτημα, το δίπολο πάσχει! Μόνον, που πρόκειται για επιδερμική -αν όχι καθαρά σκόπιμη- παρουσίαση των πραγμάτων, αφού ο αυταρχισμός ως τεχνική ενάσκησης εξουσίας χρησιμοποιεί την επιβολή και όχι την πειθώ επί  των πολιτών, μ’ άλλα λόγια προκαλεί δημοκρατικό κόστος και επομένως είναι δεξιά πρακτική. Ναι, υπήρξε αυταρχισμός που ασκήθηκε στο όνομα της αριστεράς, αλλά η επιστράτευσή του τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο δεν σηματοδότησε από μια δεξιά πολιτική πρακτική.

Για να ενδυναμωθεί η επιχειρηματολογία σχετικά με το δήθεν ξεπερασμένο του διπόλου αριστερά-δεξιά, αλλού πάλι καταγράφονται σύγχρονες αντιφάσεις και πραγματικότητες -ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σημείωση ότι η εργατική τάξη στο πλαίσιο της κλασσικής μαρξιστικής ανάλυσης των κοινωνικών αντιθέσεων, έχει στην εποχή μας υποκατασταθεί από κοινωνικές ομάδες επιστημόνων και τεχνικών. Μια παρατήρηση σωστή, η οποία, όμως, δεν κατανοώ πως συνδέεται με το θέμα που πραγματευόμαστε! Προφανώς οι διαδικασίες και οι κοινωνικοί μηχανισμοί που προλεταριοποιούν μερίδες του κοινωνικού συνόλου είναι δεξιές πολιτικές πρακτικές και εξ ίσου ό,τι αμφισβητεί και επιχειρεί να ανατρέψει αυτήν την προλεταριοποίηση είναι αριστερή πολιτική πρακτική. Επειδή την εποχή που γεννήθηκε η πολιτική αριστερά και η πολιτική δεξιά δεν υπήρχε η πληροφορική, μπορεί να καταλήγουμε σήμερα στο αυθαίρετο συμπέρασμα πως ο διαχωρισμός έπαψε να ισχύει; Από πού κι ως πού; Αντίθετα, η συμβολή της πληροφορικής στην χειραφέτηση καταπιεζόμενων κοινωνικών ομάδων την κάνει αριστερή πολιτική πρακτική και η πληροφορική που επιτείνει την καταπίεση και την εκμετάλλευση όσων τις υφίστανται είναι δεξιά πολιτική πρακτική.

Όμως, εκείνο που πραγματικά με εξόργισε ήταν η απολύτως αντι-διαλεκτική θέση ότι όσοι αρκούνται στο δίπολο αριστερά-δεξιά για να ερμηνεύσουν σύγχρονα πολιτικά φαινόμενα, το κάνουν μόνο και μόνο επειδή πάσχουν από «παρελθοντολογική εμπάθεια» και επειδή «αναζητούν  ένα πολιτικό (και όχι μόνο εκλογικό) μέλλον».

Και το επικαλούνται αυτό άνθρωποι, οι οποίοι (εικάζω -νομίζω βασίμως- οι περισσότεροι εξ αυτών έχουν «αριστερό παρελθόν») είναι «ταμένοι» κατά τα άλλα να αποδείξουν ότι …ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι αριστερά!!! Δηλαδή, καθορίζονται απολύτως από το πολιτικό δίπολο, το οποίο δήθεν δεν τους αρκεί για να περιγράψουν το πολιτικό περίγραμμα της εποχής μας!

Δεν  γνωρίζω τί ενοχές κουβαλάει έκαστος εκ των διαφωτισθέντων πρώην αριστερών, που σήμερα ακολουθούν δεξιό δρόμο. Οι ενοχές, όμως, είναι απολύτως προσωποποιημένο ζήτημα και σε καμιά περίπτωση ο πρόδηλος οππορτουνισμός της προσπάθειας να καταστούν δήθεν συλλογική υπόθεση δεν μπορεί να μας οδηγεί σε τόσο κραυγαλέες αστοχίες.

Η άλλη κατηγορία, είναι ο αμφίδρομος ετερο-αυτο-προσδιορισμός των αυτο-αποκαλούμενων «κεντρώων». Ορισμός, ο οποίος εκτός του ότι ιστορικά υπήρξε απόλυτο παράγωγο του διπόλου αριστερά-δεξιά, σήμερα καμιά σχέση δεν έχει με το πολιτικό «κέντρο» της ύστερης μεταπολεμικής δημοκρατικής ωρίμανσης στην Ευρώπη, που εκείνο που πρωτίστως μαχόταν ήταν ο διχασμός των κοινωνιών, κάτι που ένας σύγχρονος «κεντρώος» δύσκολα μπορεί να υποστηρίξει επί της «πολιτικής ουσίας». Τί σχέση έχει το σημερινό γερμανικό νεοφιλελεύθερο (ήγουν καθαρά δεξιό) FDP, με το κόμμα του -συντηρητικότατου, κατά τα άλλα- Γκένσερ; Γι’ αυτό και θεωρώ ατυχέστατες και τις σύγχρονες αναφορές περί της τερατικής τελικά «κεντρο-αριστεράς».

Ωστόσο, φυσικά, αποδέχομαι απολύτως ότι οι σύγχρονες κοινωνίες τέμνονται πανταχόθεν από αντιθέσεις νέες και πρωτόγνωρες, που οι πολιτικές τους σημάνσεις είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Όμως, μπορώ σε κάθε μια απ’ αυτές να διακρίνω -με σχετική ευκολία, μάλιστα- τη δεξιά και την αριστερή εκδοχή της δυνητικής της εξέλιξης.

Εν κατακλείδι, φρονώ πως οι λέξεις «αριστερά» και «δεξιά» παραμένουν ορισμοί  παντοδύναμης πολιτικής σήμανσης, που ορίζουν απολύτως και με επάρκεια το πεδίο των κοινωνικών εξελίξεων στην εποχή μας. Και έως τώρα δεν έχω ακούσει πειστικό αντίλογο σχετικά μ’ αυτό! Με γελοιοδεστάτη (οφείλω να το πω αυτό!) την προσπάθεια πριν καμιά εικοσαετία να υποκατασταθεί το εν λόγω ισχυρό πολιτικό δίπολο από την «εκσυγχρονιστική σούπα» του Κώστα Σημίτη, στην οποία θα χώραγαν τόσο η αριστερά όσο και η δεξιά, υπό τον όρο, όμως, να ασκούσαν και οι δύο …δεξιά πολιτική.


(ΥΓ.: «…σήμερα που φαίνεται να κυριαρχεί απόλυτα ο δήθεν φυσικός νόμος του καπιταλισμού (βλ. παγκοσμιοποίηση) ποιό είναι εκείνο το στοιχείο… το οποίο ανοίγει τους ορίζοντες μιας κοινωνίας με ανθρώπινο πρόσωπο, μιας κοινωνίας της αλληλεγγύης; …

…το νέο δεν πέφτει ως μάννα εξ ουρανού, αλλά ενυπάρχει στο παλαιό ως η ενύπαρκτη, η εμμενής δυνατότητά του, η οποία δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί, η στιγμή του μήπως είναι (das Moment des Nochnichtseins), και μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με την παρέμβαση του υποκειμένου…» - «Καστοριάδης και Μαρξ», Κωνσταντίνος Ράντης, Εκδόσεις Ύψιλον, Αθήνα 2004, σελ. 39)