19 Αυγ. 2017

Μια συζήτηση που κάποτε πρέπει να γίνει… (4β)

Τα 5 κύματα της ελληνικής κρίσης

(Δβ΄ μέρος –   Ο ρόλος του Βαγγέλη Βενιζέλου)

Στο κεφάλαιο της ελληνικής κρίσης αναμφίβολα σημαντικό ρόλο έχει και ο Βαγγέλης Βενιζέλος! Είτε ως υπουργός Οικονομικών και αντιπρόεδρος των κυβερνήσεων που χειρίστηκαν τη μνημονιακή πολιτική "διάσωσης" της ελληνικής οικονομίας, είτε ως πρόεδρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. μετά την αποχώρηση του Γιώργου Παπανδρέου, είτε ως σταθερός και αμετακίνητος συγκυβερνήτης του Αντώνη Σαμαρά, ο αμφιλεγόμενος πολιτικός έχει αφήσει τη δική του σφραγίδα στις εξελίξεις σε μια σειρά ζητήματα:

- Υπήρξε πράγματι ο ανατροπέας του Γιώργου Παπανδρέου;

- Το PSI που χειρίστηκε ήταν πράγματι τόσο αψεγάδιαστος χειρισμός, όπως επιμένει να υποστηρίζει επίμονα τόσα χρόνια μετά;

- Γιατί υπήρξε τόσο πολύ υποχωρητικός απέναντι στις ακροδεξιές και σκληρά νέο-φιλελεύθερες πολιτικές του Αντώνη Σαμαρά, αν και ήταν απολύτως αναγκαία η σύμπραξή του για να σχηματιστεί η δεξιά κυβέρνηση 2012-’14 και είχε τη δυνατότητα να επιβάλλει σκληρούς όρους στον ασυγκράτητο Σαμαρά;

- Γιατί ανέχτηκε αδιαμαρτύρητα τόσο σκαιές προσβολές και τόσο βάρβαρες παραχαράξεις της ιστορικής διαδρομής του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και του μεγάλου ιδρυτή του, από τα στόματα μάλιστα ακροδεξιών συμμάχων του Αντώνη Σαμαρά;  

- Γιατί επέμεινε μαζί με τον Σαμαρά μέχρι το τέλος (και συνεχίζει να το υποστηρίζει και σήμερα) ότι η προδήλως λανθασμένη για τα ελληνικά συμφέροντα θέση ότι το ελληνικό χρέος ήταν βιώσιμο το 2014, είναι ορθή;

Στα περισσότερα από τα ερωτήματα έχει καταγραφεί η γνώμη μου σε σειρά παλιότερων αναλύσεών μου. Θα επαναλάβω επί τροχάδην ορισμένα σημεία!

Α. Ο χαρακτηρισμός του Βενιζέλου ως «ανατροπέα του Γιώργου Παπανδρέου» είναι τουλάχιστον υπερβολικός! Ο Βενιζέλος ούτε το διαμέτρημα διαθέτει, ούτε την έκταση πολιτικής αναφοράς, αλλ’ ούτε και τόσο αδίστακτος -όσο ο Σαμαράς- είναι, ώστε να συγκαταλέγεται στις δυνατότητές του η ανατροπή γόνου ιστορικής πολιτικής οικογένειας της σύγχρονης Ελλάδας. Η σημερινή εικόνα του, που σε ορισμένα σημεία κάνει μέρος των αμέσως προηγούμενων αναφορών μου για τον Βενιζέλο να μοιάζουν «ήπιες», είναι συνέπεια του κακού χαρακτήρα του και του συμπλέγματος ανωτερότητας που τον εικονογραφεί στη σχέση του με άλλα πολιτικά πρόσωπα. Άλλωστε, η ιστορία έχει περίπου γραφτεί στο σημείο αυτό, με την πρωτοβουλία εκδίωξης του Γ. Παπανδρέου να έχει αναληφθεί από το δίδυμο Σαρκοζί-Μέρκελ, για να αποφευχθεί το δημοψήφισμα που φοβόντουσαν Γάλλοι και Γερμανοί δεξιοί, σε μια περίοδο όπου η ευρωζώνη ακόμη κλυδωνιζόταν σοβαρά. Ο Σαρκοζί έτρεμε την κατάρρευση των τραπεζών της χώρας του και η Μέρκελ ότι το κόστος διάσωσης της ευρωζώνης κινδύνευε να μείνει φορτωμένο αποκλειστικά στις πλάτες του Βερολίνου. Στη Νίκαια, όπου παίχτηκε το κύριο κεφάλαιο του δράματος, ο Βενιζέλος δεν υπάρχει καθόλου! Καλείται στο τέλος ως πολιτικός «παίκτης ευκαιρίας», για να δώσει μια πρόχειρη λύση στο σοβαρό θεσμικό κενό που δημιουργούσε η αήθεια των  Μερκοζί. Και η διαφορά του «μεγάλου πολιτικού» από τον «πολιτικό της σειράς», είναι ακριβώς αυτή:  Να μπορεί να διακρίνει πότε είναι η ευκαιρία για να κερδίσει την «ψυχή» της παράταξης της οποίας την ηγεσία διεκδικεί, και να αντιπαρέρχεται το «ξεροκόμματο» που του πετάνε αλλά ευρύτερα κέντρα εξουσίας για τους δικούς τους λόγους, με αντάλλαγμα «μια γουλιά ηγεσίας», που μόνον το απωθημένο της μηδέποτε ουσιαστικής κατάκτησής της αφήνει...

Ο Βενιζέλος ασφαλώς οφείλει ακόμη στην Ελλάδα και τους πολίτες της την αποκάλυψη του παρασκηνίου που αφορά σ’ εκείνον, ως «πρόθυμο και ανόητο θύτη» του Γιώργου Παπανδρέου, ενώ άλλοι αλλοδαποί δολοφονούσαν τις ελληνικές δημοκρατικές διαδικασίες. Αν ο Βενιζέλος το 2012 (με την αποδοχή του ρόλου που τού προσεφέρθη) έχασε την ευκαιρία να καταστεί εκείνος ο πρώτος δικαιωματικός μεγάλος διάδοχος του ιδρυτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ., σήμερα μπορεί να κερδίσει πίσω ένα μέρος εκείνης της αφροσύνης του μιλώντας για την αλήθεια εκείνης της συνομωσίας. Κάτι μού λέει ότι αργότερα θα το κάνει! Κι αν είναι να το κάνει όπως πρέπει, καλύτερα να καθυστερήσει, διότι όσο πλησιέστερα σ’ εκείνα γεγονότα τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος να διολισθήσει ο Βενιζέλος στην επιλεκτική αφήγηση της μάταιης απόπειρας ετεροχρονισμένης δικαίωσής του, αντί της προσχώρησης στην αλήθεια!

Β. Το PSI, υπήρξε αναγκαία και χρήσιμη κίνηση στο πλαίσιο της ευρύτερης απόπειρας «διάσωσης» της ελληνικής οικονομίας. Άλλωστε για όσους γνωρίζουν τα γεγονότα σε βάθος, το «κούρεμα» (που η αλήθεια είναι ότι πολιτικά είχε συμφωνήσει ο Γ. Παπανδρέου και τεχνικά χειρίστηκε ο Βενιζέλος), ήταν απαράβατος όρος των ευρωπαϊκών δανειστριών χωρών, να αναλάβουν εκείνες το κόστος συνέχισης εξωτερικής χρηματοδότησης της Ελλάδας, που χωρίς το PSI θα ήταν όχι μόνο δυσβάστακτο αλλά και πρακτικά διηνεκώς άλυτο πρόβλημα.

Η σκληρή κριτική που ασκείται στον Βενιζέλο για το PSI αφορά σε 2 σημεία και τουλάχιστον από εμένα έχει ασκηθεί κατά κόρον:

Το πρώτο σημείο είναι το κούρεμα ελληνικών ομολόγων που διακρατούσαν ελληνικές τράπεζες ελληνικοί ασφαλιστικοί οργανισμοί. Επιλογή, η αποδοχή της οποίας από μεριάς Βενιζέλου σχετιζόταν μόνο με τις εντυπώσεις τραπεζών και ασφαλιστικών φορέων άλλων χωρών-μελών της ΕΕ, αλλά δεν υπηρετούσαν τον σκοπό του PSI. (Αντιγράφω από 2 πολιτικές αναλύσεις μου του Σεπτεμβρίου 2015: «…Τί έλεγε τότε ο κ. Βενιζέλος: Ότι αυτά τα «κουρέματα»  ελληνικών συμφερόντων ήταν αναπόφευκτα, διότι αλλιώς -δηλαδή, αν δεν «κουρεύονταν» αυτά- δεν θα προσχωρούσαν οι άλλοι ιδιώτες (σ.σ.: ανάμεσά τους ευρωπαϊκές τράπεζες και ευρωπαϊκοί ασφαλιστικοί φορείς) στην εθελούσια απομείωση του ελληνικού χρέους. Ναι, αλλά τότε γιατί δεν «κουρεύτηκαν» και τα ομόλογα ιδιωτών της ευρωζώνης, όπως οι ευρωπαϊκές τράπεζες; Το θέμα, όμως δεν είναι «τί δεν πέτυχε ο κ. Βενιζέλος»! Το «κούρεμα» του 2012 καλώς έγινε και υπήρξε γενικώς επιτυχές! Το θέμα είναι ότι οι ζημίες που υπέστησαν τότε οι ελληνικές τράπεζες και οι ασφαλιστικοί φορείς, ως απόρροια του ετεροβαρούς εκείνου «κουρέματος», επιβάρυναν στη συνέχεια για δεύτερη φορά την ελληνική οικονομία, αφού χρειάστηκαν πιστώσεις για τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών και τη χρηματοδότηση των ασφαλιστικών φορέων, πιστώσεις που προήλθαν από διακρατικό δανεισμό και επιβάρυναν το ελληνικό χρέος για μιαν ακόμη φορά. Δικαιούται, ασφαλώς, ο κ. Βενιζέλος να προβάλλει τη γενική συμβολή του «κουρέματος» του 2012 στην απόπειρα διάσωσης της ελληνικής οικονομίας. Αλλά οι τεχνικές υλοποίηση της απόφασης που ο ίδιος αποδέχτηκε δεν ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να πετύχει η Ελλάδα. Κομπασμός επί αποτυχίας, όμως, συνιστά εν προκειμένω πολιτικό θράσος…». -Όσοι επιθυμούν να διαβάσουν την τότε ανάλυσή μου υπό τον τίτλο «Οι ατέλειωτες πολιτικές λαθροχειρίες του Ευάγγελου Βενιζέλου», μπορεί να επισκεφτεί το blog μου στο http://www.molyvi.com/414929145, όπου θα βρει και τα δύο μέρη της ανάλυσης, «σκρολλάροντας» αρκετά προς τα κάτω στην ιστοσελίδα που θα προβληθεί).  

Το δεύτερο σημείο, είναι η αμετανόητη και μάλλον μανιοκαταθλιπτικού τύπου προσπάθειά του να εμφανίσει τα λανθασμένα σημεία του PSI ως ορθά, με συνέπεια την παγίδευσή του (και μαζί του την παγίδευση συνολικά της κυβέρνησης Σαμαρά, που αμφιβάλλω αν είχε τη δυνατότητα να κατανοήσει το βάθος της υπόθεσης του ελληνικού χρέους) στη θέση ότι «το ελληνικό χρέος είναι βιώσιμο», ενώ προδήλως ουδέποτε υπήρξε βιώσιμο -ουδέ καν αμέσως μετά το PSI!  Άλλωστε, οι αγορές για την Ελλάδα από την πρώτη κιόλας μέρα ένταξης στις μνημονιακές ατραπούς, αυτό που έχουν ορίσει ως βασική προϋπόθεση ουσιώδους επανενεργοποίησης της ελληνικής οικονομίας, είναι η ρύθμιση του χρέους.                                 

Γ. Η υποχωρητικότητα Βενιζέλου απέναντι στον θρασύ, αδίστακτο και ασταμάτητο Σαμαρά, κατά τη γνώμη μου έχει 2 εξηγήσεις:

Η πρώτη, αφορά στο «πολιτικό στυλ» του Βενιζέλου, που -όπως έχω υποστηρίξει- αντιλαμβάνεται την πολιτική ως διάλογο μορφωμένων και ευγενών προσώπων και όχι ως σκληρή και βάρβαρη διαπάλη συμφερόντων, όπως είναι στην πραγματικότητα. Προσερχόμενος στους αλλεπάλληλους εκβιασμούς Σαμαρά ο Βενιζέλος με μόνο εφόδιο την πειθώ της επιχειρηματολογίας του (που, ούτως ή άλλως εκ χαρακτήρος υπερκτιμούσε) και όχι με τα πραγματικά πολιτικά χαρτιά που διέθετε (π.χ. χωρίς εκείνον ο Σαμαράς θα έχανε τη «δεδηλωμένη»), δεν μπόρεσε να κερδίσει τίποτα για τη χώρα και την παράταξη της οποίας ηγείτο, από τον άτεγκτο «σαμαρικό ρεβανσισμό», που ο τότε αρχηγός της Ν.Δ. «κουβάλαγε» μαζί του, έναντι του συνόλου του υπόλοιπου πολιτικού κόσμου, του νεοδημοκρατικού συμπεριλαμβανομένου).               

Η δεύτερη αιτία της ανεξήγητης υποχωρητικότητας Βενιζέλου έναντι του Σαμαρά, ήταν η προσχώρηση του τότε προέδρου του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στην πολιτικά αφελή εκτίμηση ότι θα μπορούσε το άλλοτε κραταιό κίνημα του οποίου ηγείτο ο ίδιος, να διασωθεί και να έχει μελλοντικό πολιτικό ρόλο, ως «ρυθμιστής του πολιτεύματος» (όρος του ίδιου του Βενιζέλου), δηλαδή ως μέρος χειρισμών πολιτικών κορυφών, και όχι ως πολιτικά προοδευτική παράταξη με ευρύτατες αναφορές βάσης προς τους πολίτες.

Σε κάθε περίπτωση και για οποιονδήποτε λόγο κι αν το έκανε, ο Βενιζέλος φέρει ευθύνη βαρεία επειδή ανέχτηκε αλλεπάλληλες και σκαιότατες συμπεριφορές ακροδεξιών και του ίδιου του Σαμαρά σε βάρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ., ανοχή που για μεγάλο μέρος της εναπομένουσας βάσης του κινήματος, τον κατέστησε πρόσωπο κατ’ εξοχήν ακατάλληλο για την παραταξιακή ηγεσία.

Δ. Τέλος, ο Βαγγέλης Βενιζέλος διαμόρφωσε τη στάση του υιοθέτησης της προδήλως λανθασμένη άποψης περί βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους, αφ’ ενός μεν διότι είχε ήδη παγιδευτεί στις αρνητικές συνέπειες των αδύναμων σημείων του PSI (τις οποίες και πάλι εκ χαρακτήρος ουδέποτε έθεσε υπό τη βάσανο επανεξέτασης τυχόν αστοχιών -«αφού εγώ το έκανα δεν μπορεί να είναι τόσο λάθος…»), αφ’ ετέρου δε διότι αισθανόταν -ως ευγενής και ευπατρίδης πολιτικός, όπως φαντασιωνόταν τον εαυτό του, αν και σε εποχές αμείωτης πολιτικής βαρβαρότητας- ότι όφειλε στον Σαμαρά -παρ’ ό,τι εκείνος πολιτικά τον κακομεταχειρίστηκε, εκείνον και την παράταξή του- μια στήριξη στο αστείο αφήγημα του success story, και προσβλέποντας παράλληλα σε παράταση της παραμονής του σε κορυφαίες ηγετικές θέσεις εξουσίας στη χώρα.

(Υγ.: Μερικές προσωπικές εξηγήσεις! Με τον Βενιζέλο συνδεθήκαμε στενά τις παλιότερες καλές εποχές και μερικές φορές συνεργαστήκαμε πολύ καλά σε διάφορα θέματα! Από την παλιές συνεργασίες μας διέκρινα αναμφίβολα ήθος και τεχνοκρατική πολιτική αρτιότητα!   

Από τα παλιά, 2 αδύναμα σημεία, που εξ αρχής με προβλημάτισαν ήταν:

-στον κατά τα άλλα τότε άρτιο νόμο του για την ιδιωτική ραδιοτηλεόραση (γνωστός ως «νόμος Βενιζέλου» ή Ν.2328/95), την περίοδο που ήμουν μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), ότι συμπεριέλαβε στο σχέδιο νόμου που κατατέθηκε στη Βουλή, ως ξεχωριστό άρθρο, τη σύμβαση που είχε τότε συνομολογηθεί μεταξύ ελληνικού δημοσίου και NetMed (ολλανδική πολυεθνική εταιρεία με έδρα στη Νότια Αφρική, ιδιοκτήτρια του τότε επίγειου συνδρομητικού FilmNet και προγόνου της σημερινής, με δορυφορική, όμως, κυρίως εκπομπή, NOVA). H πρακτική νομιμοποίησης  σύμβασης μεταξύ ενός υπουργείου και ενός ιδιώτη, διά της κοινοβουλευτικής οδού, εκτός από θεσμικά άστοχη είναι και πολιτικά «περίεργη». Και αυτό το υπογράμμισα στις συνεδριάσεις της τότε σύνθεσης του ΕΣΡ.

-μια «αριστοκρατικού τύπου» αντίληψη για την ενάσκηση της πολιτικής, που για μένα ήταν σοβαρό πρόβλημα, ως στέλεχος πολιτικού φορέα που εξ ιδρύσεως έθετε ως θέμα αρχής την ανάδυση της πολιτικής νομιμοποίησης από «διαδικασίες βάσης».  

Και τις δυο αυτές αδυναμίες του Βενιζέλου απέδωσα στην πολιτική ανωριμότητά του. Ήμασταν  άλλωστε τότε και οι δύο σαραντάρηδες (είμαι 1-2 χρόνια μεγαλύτερός του) και υπέθετα ότι υπήρχε πολύς πολιτικός δρόμος μπροστά του για να διανυθεί, ώστε οι αδυναμίες να θεραπευτούν με τον καλύτερο τρόπο. (Τον θυμόμουν, άλλωστε, στο 1ο μεταδικτατορικό πανσπουδαστικό συνέδριο στην «Πολυτεχνειούπολη» του Ζωγράφου, εγώ ως ΠΑΣΠ και εκείνον ως σχεδόν μόνον εκπρόσωπο τότε της «Δημοκρατικής Πορείας», της φοιτητικής παράταξης της τότε «ΕΚ.ΝΔ» (Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις), με από τότε ορατή αυτήν την  «αριστοκρατικού τύπου» αντίληψη για την Πολιτική. Όμως, μετά την προσχώρησή του αργότερα στο ΠΑ.ΣΟ.Κ., αυτό το στοιχείο ατόνησε και πίστευα ότι εν τη ρύμη του πολιτικού χρόνου θα εξαλειφόταν τελείως).                                        

Για πρώτη φορά αποκαλύπτω ότι στις εσωκομματικές εκλογές του 2007 (όταν ο Βενιζέλος «σήκωσε το χέρι» για να διεκδικήσει την ηγεσία του ΠΑ.ΣΟ.Κ. ως ανθυποψήφιος του Γιώργου Παπανδρέου για την προεδρία του κινήματος, με τον άστοχο τρόπο της μοιραίας σχετικής δήλωσής του από Ζαππείου), εγώ αποφάσισα τη στροφή και στήριξα τον Βενιζέλο. Ο Γιώργος Παπανδρέου με είχε τότε απογοητεύσει τόσο με τη στάση του στο θέμα του σχεδίου Ανάν για το Κυπριακό, όσο και με τη στάση του τεράστιας ανοχής απέναντι στην περίοδο διακυβέρνησης του ΠΑ.ΣΟ.Κ., υπό τον Κώστα Σημίτη, για την οποία ήλπιζα και προσδοκούσα ότι το ΠΑ.ΣΟ.Κ. υπό τον Γ. Παπανδρέου θα προέβαινε σε σκληρή και λυτρωτική αυτοκριτική. Παρά τις επιφυλάξεις μου, είχα την εντύπωση ότι ο Βενιζέλος θα μπορούσε να είναι η αναγκαία και χρήσιμη μεταβατική ηγεσία, σε ένα νέο πολιτικό κύκλο του κινήματος, με στελεχιακή αλλαγή γενιάς, από τους παλιότερους και τον κύκλο στελεχών του ιδιότυπου σημιτικού νεποτισμού 2000-2004, που ο Γιώργος Παπανδρέου δεν είχε κάνει, περιοριζόμενος σε αλλαγές του στενού περί αυτόν προσώπων.

Οι προσδοκίες μου από τον Βαγγέλη Βενιζέλο διαψεύστηκαν πλήρως! 

Τα εξομολογούμαι αυτά σήμερα, διότι μικρή μερίδα φίλων μου δεν γνωρίζει πολλά από τη σχέση μου με τον Βενιζέλο και στη σκληρή κριτική που ασκώ για εκείνον διαγιγνώσκει επιφανειακότατα κίνητρα των προθέσεών μου και όχι τί πραγματικά με ωθεί να είμαι αυστηρός απέναντι του. Θλίβομαι βαθύτατα, που ένας αξιόλογος πολιτικός της γενιάς μου, τόσο εύκολα κατέστη δημόσιο πρόσωπο άθυρμα των προσωπικών παθών του).

Εν είδει επιλόγου στο παρόν Μέρος Δβ΄ αυτού του κύκλου αναλύσεων, επαναλαμβάνω ότι ο Βαγγέλης Βενιζέλος έχει τη δική του σημαντική συμβολή στην κακή εξέλιξη που προσέλαβαν τα πράγματα στην Ελλάδα της εποχής των μνημονίων.

Αν ήταν να συνοψίσω σε μια φράση την παρουσία του Βαγγέλη Βενιζέλου, θα έλεγα ότι  αντί να λειτουργήσει ως ασπίδα πρόληψης των συνεπειών της παράδοξης σαμαρικής «εκτροπής», δηλαδή αντί να ασκήσει επί της ουσίας τον ρόλο του «ρυθμιστή του πολιτεύματος», όπως ο ίδιος τον σκιαγράφησε, μετέπεσε εις θέσιν μοιραίου επιταχυντή της καταστροφής.

(συνεχίζεται…)