24 Δεκ. 2017

Mια αχρείαστη συζήτηση που δεν βοηθάει την Ελλάδα

Αγορές ή QΕ: Η πολιτική

και οικονομική διαφορά κυβέρνησης-Στουρνάρα 

Βρίσκεται στο προσκήνιο του πολιτικού σκηνικού εδώ και λίγες μέρες και υποχωρεί σιγά-σιγά μόνον επειδή έφτασαν οι γιορτές. Ο λόγος για την παρέμβαση Στουρνάρα, με την οποία εισηγείται να ζητήσει η Ελλάδα προληπτική γραμμή στήριξης, για την περίοδο μετά τη λήξη του 3ου μνημονίου τον Αύγουστο του 2018.

Την πρόταση αυτή απέρριψε φυσικά η κυβέρνηση! Από μεριάς αντιπολίτευσης τηρείται σιγή ασυρμάτου (με μόνη εξαίρεση τον συνήθη ύποπτο Β. Βενιζέλο, που κοντεύει να τα καταφέρει όποτε ομιλεί να αδικεί τον εαυτό του… Η για μια ακόμη φορά «θανάσιμη» σιωπή Γεννηματά επί των απόψεων Βενιζέλου σχετικά με το θέμα, άλλωστε, επιβεβαιώνει πόσο μόνος του πορεύεται τελικά ο πιστός συγκυβερνήτης του Αντώνη Σαμαρά).

Ποιά είναι, όμως, η πραγματική σημασία της παρέμβασης Στουρνάρα, της οποίας οι επιπτώσεις φυσικά δεν εξαερώνονται επειδή «θα ξεχαστούν χριστουγεννιάτικα», αλλ’, αντίθετα, θα βαραίνουν για αρκετό χρόνο στην εικόνα της Ελλάδας, αφού «οι αγορές δεν κοιμούνται ποτέ»;

Υπάρχουν 3 πεδία ενδιαφέροντος, τα οποία εισηγούμαι να θέσουμε για την ουσιαστική αξιολόγηση της παρέμβασης Στουρνάρα: Το τυπικό πεδίο, το πολιτικό πεδίο και το οικονομικό πεδίο.

- Το τυπικό πεδίο, δεν αφορά σε κάτι άλλο πέραν της θεσμικής ευθύνης και της αναμφίβολης υποχρέωσης  του κεντρικού τραπεζίτη κάθε χώρας της ευρωζώνης, να υποστηρίζει εκ θέσεως τις αποφάσεις ΕΚΤ και τις επιλογές της πατρίδας του.

Το υπηρετεί αυτό ο κ. Στουρνάρας, με την πρότασή του; Βεβαίως όχι κατά τη μία τουλάχιστον πλευρά, την ελληνική, …εκτός κι αν πρόκειται για πρόταση της ΕΚΤ. Κι έτσι, όμως, να ‘ταν, ασφαλώς στην εξαιρετικά ευαίσθητη στιγμή, κατά την οποία το σύνολο των δανειστών της Ελλάδας προτρέπει προς την ολοκλήρωση του 3ου μνημονίου, με πρόδηλη την παράλληλη επιθυμία των ίδιων να μην υπάρξει νέα μνημονιακού τύπου δέσμευση, θα όφειλε να ήταν πολύ πιο προσεκτικός!

Υπάρχει μήπως τέτοια σκέψη στην ΕΚΤ; Και μήπως ακριβώς αυτήν τη σκέψη ο κ. Στουρνάρας, ακόμη και ως «απρόσεκτος παράγων», ανέλαβε να θέσει υπόψη της ελληνικής κυβέρνησης; Απάντηση: Η μόνη ανοιχτή αναφορά Ντράγκι σχετικά με την Ελλάδα και τη μετα-μνημονιακή εποχή ήταν η θέση που έλαβε σε τελευταία συνέντευξή του ο κεντρικός ευρωπαίος τραπεζίτης, απαντώντας σε μάλλον άσχετη με το υπόλοιπο περιβάλλον ερωταποκρίσεων απορία δημοσιογράφου σχετικά με τη χώρα μας: «Η Ελλάδα θα αποφασίσει εάν επιθυμεί νέο πρόγραμμα στήριξης», ήταν η απάντηση Ντράγκι! (Δεν γνωρίζω τα κίνητρα εκείνου που έθεσε το ερώτημα, γνωρίζω, όμως, πόσο σχεδιασμένα και οργανωμένα από συγκεκριμένους κύκλους συμφερόντων αλλά και από μηχανισμούς εξουσιών, πολιτικών και οικονομικών, τίθενται ανάλογα ζητήματα σε τέτοιες συνεντεύξεις. Σκοπός τέτοιων  ερωτήσεων να ανοίξουν θέματα που διαφορετικά δεν θα άνοιγαν! Ως καλόπιστος παρατηρητής των εξελίξεων δεν έχω λόγους να αμφισβητήσω το πρωτογενές δημοσιογραφικό ενδιαφέρον όποιου έθεσε το ερώτημα στον κ. Ντράγκι, οφείλω, όμως, για την πλήρη εικόνα των πραγμάτων να εκθέσω και τις πρακτικές που περιέγραψα πιο πάνω).

Ωστόσο, όπως και να ‘ναι, ακόμη κι αν ο κ. Στουρνάρας ανέλαβε τη λεπτή αποστολή να  μεταφέρει σκέψεις της ΕΚΤ στην ελληνική κυβέρνηση (ενδεχόμενο που δεν αναδύεται από την έκθεση των γεγονότων) διάλεξε τον πλέον λανθασμένο τρόπο να το κάνει! Στις περιπτώσεις αυτές, είτε με γραπτές παρεμβάσεις διακριτικής διακίνησής τους είτε προφορικά ενημερώνεις την κυβέρνησή σου για τη γνώμη της ΕΚΤ –αν για οποιονδήποτε λόγο έχει επιλέξει να μην το κάνει ο ίδιος ο κ. Ντράγκι.

Πρόκειται για «συνήθεις πρακτικές», τις οποίες ένας κεντρικός τραπεζίτης χώρας-μέλους της ευρωζώνης «δεν δικαιούται να αγνοεί»!

Επομένως, ο κ. Στουρνάρας ελέγχεται σοβαρά για τις επί του θέματος  «μεγάλες παραλείψεις» του, στο τυπικό πεδίο άσκησης των αρμοδιοτήτων του.

- Στο πολιτικό πεδίο, δεν θα μπορούσε να πει κανένας πολλά, …αν δεν είχε προηγηθεί η υπουργοποίηση Στουρνάρα στο χαρτοφυλάκιο των Οικονομικών, από την απελθούσα κυβέρνηση Σαμαρά. Δηλαδή, ο σήμερα κεντρικός Έλληνας τραπεζίτης ήταν εκείνος που διαπραγματεύτηκε το αποτυχόν 2ο μνημόνιο (Και είναι αποτυχόν χωρίς αμφισβήτηση, αφού θα χρειαζόταν και 3ο μνημόνιο, όπως είχαν προτείνει ο ίδιος ο κ. Σαμαράς και ο συγκυβερνήτης του Βενιζέλος, όταν στα τέλη του 2014 εισηγούνταν προληπτική πιστοληπτική γραμμή, της οποίας τυπική προϋπόθεση είναι κατά τους κανονισμούς της Ε.Ε. μια -νέα- μνημονιακή συμβατική δέσμευση).

Ακούω με προσοχή τις αναφορές ότι ο κ. Στουρνάρας είναι τεχνοκράτης και όχι πολιτικός! Όχι, φίλοι μου!  Η τεχνοκρατική ιδιότητα εκλείπει τη στιγμή της ορκωμοσίας για να αναλάβει κανένας κάποιο υπουργείο. Όσο διατηρείται το εν λόγω πολιτικό αξίωμα, δεν κρίνεται κάποιος από τις επιστημονικές ή τεχνοκρατικές απόψεις και πρακτικές του. Κρίνεται από τις πολιτικές συνέπειες των αποφάσεων και της δημόσιας στάσης του. (Ναι, υπό προϋποθέσεις η τεχνοκρατική ιδιότητα μπορεί να ανακτηθεί ως μείζον χαρακτηριστικό της δημόσιας εικόνας του, μετά την αποχώρηση από το υπουργικό αξίωμα. Όμως, θα πρέπει το στοιχείο της επιστημονικής εικόνας να κατισχύει κάθε άλλου, για να «επιστρέψει» κάποιος στην τεχνοκρατική του ταυτότητα. Και αυτό πολύ δύσκολα θα μπορούσε να ισχύει στην περίπτωση Στουρνάρα. Απολύτως ενδεικτικό ότι πρόσφατα εφέρετο ως υπό συζήτηση προτεινόμενος αρχηγός πολιτικής παράταξης… Ακόμη κι αν δεν το σκέφτηκε ο ίδιος ποτέ, τέτοια δημόσια διαχείριση του ονόματός του καταδεικνύει ποιο στοιχείο κυριαρχεί στην εικόνα του κ. Στουρνάρα!).

Επιθυμεί ο Έλληνας τραπεζίτης  με την εισήγησή του για προληπτική πιστοληπτική γραμμή -και υποχρεωτική συνέπεια ένα 4ο μνημόνιο, όπως ήδη εξηγήσαμε- να εκθέσει μια ουδέτερη πολιτικά εκδοχή της μετά το 3ο μνημόνιο περιόδου για την Ελλάδα; Υπό κρίση εάν πρόκειται περί τέτοιων προθέσεων! Ομολογώ, όμως, πως πολύ πιθανότερο θεωρώ να προσπαθεί ο κ. Στουρνάρας να υπερασπιστεί πολιτικά, αν και με οικονομική ατζέντα και εκμεταλλευόμενος τη θεσμική αρμοδιότητα επί των νομισματοπιστωτικών θεμάτων, την αποτυχία του ως υπουργός Οικονομικών του 2ου μνημονίου! Καθένας από μας τους απλούστατους  πολίτες μπορεί να επιλέξει τον βαθμό εικαζόμενης αληθείας των δυο ανωτέρω σεναρίων. 

(Σημ. επ’ αυτών: …και δεν επικαλούμαι εδώ δημοσιογραφικές πληροφορίες -θα τις συζητήσουμε κάποια άλλη στιγμή, με άλλες αφορμές- που αναφέρουν ότι ο κ. Στουρνάρας προετοιμάζει την αποχώρησή του από τη θέση του κεντρικού Έλληνα τραπεζίτη, με κατεύθυνση πολιτικό ρόλο ξανά του υπουργού Οικονομικών, σε σχήμα εξουσίας που αποπειράται να «συγκολλήσει» κόμμα της αντιπολίτευσης…)

- Σε ό,τι, τέλος, αφορά το οικονομικό πεδίο, εδώ ίσως είναι το μεγάλο ενδιαφέρον!

Διότι το 2014, η πρόταση για προληπτική πιστοληπτική γραμμή των Σαμαρά-Βενιζέλου-Στουρνάρα (από τον Ιούνιο του 2014 ο τελευταίος ορίστηκε διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδα και ποτέ δεν έγινε γνωστή οποιαδήποτε διαφωνία του επί της τότε κυβερνητικής πρότασης, δημόσια ή μη), ήταν πρόταση «υποχρεωτική» (και αποκαλυπτική ταυτόχρονα του βαθμού αποτυχίας της διακυβέρνησης Σαμαρά). Και ήταν «υποχρεωτική» διότι η κυβέρνηση Σαμαρά δήλωνε (και οι αγορές άκουγαν) ότι το ελληνικό χρέος είναι βιώσιμο και δεν χρειάζεται ρύθμισή του. Το εδήλωνε ανερυθρίαστα, όταν τα επιτόκια του ελληνικού 10ετούς ομολόγου, ποτέ δεν έπεσαν επί Σαμαρά κάτω από 5,9%. Δηλαδή απλά δεν μπορούσε να δανειστεί τότε η Ελλάδα με τόσο υψηλά επιτόκια, για να καλύψει τις ανάγκες της αλλά και να αποπληρώσει τις εξωτερικές οφειλές της, χωρίς προσφυγή σε νέο μνημόνιο, όρο για να εξασφαλίσει την προληπτική πιστοληπτική γραμμή!

Για να συγκρίνουμε, ας δούμε τι συμβαίνει σήμερα (και τί ακούνε σήμερα οι αγορές)! Αφ’ ενός μεν το ελληνικό χρέος ουδείς δέχεται πως είναι βιώσιμο, ενώ εφαρμόστηκαν ήδη ως υλοποίηση του μνημονίου του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. πρόσθετα μέτρα μετά το 2014 για την ελάφρυνσή του και ενώ εκκρεμεί η συζήτηση για τον νέο γύρο παρεμβάσεων προς περαιτέρω απομείωσή του. Επί πλέον το ελληνικό χρέος ελαφρύνθηκε καίρια από τις πρόσφατες ανταλλαγές ομολόγων του PSI. Αφ’ ετέρου δε, τα επιτόκια του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου βρίσκονται στην περιοχή του 4%, με προφανείς και απολύτως ρεαλιστικές προσδοκίες ακόμη μεγαλύτερης μείωσής του.

(Το βάθος και η έκταση  αυτών των μεγάλων διαφορών είναι που ορίζει ως μνημείο πολιτικού θράσους -αν όχι ως ουρανομήκη ανοησία- το απόφθεγμα του Κυριάκου Μητσοτάκη στο τελευταίο συνέδριο της Ν.Δ.: «Αν δεν είχε ανατραπεί η Κυβέρνηση Σαμαρά η χώρα θα είχε βγει προ πολλού από τα Μνημόνια»!!! …ανατραπεί, από ποιόν; Εκλογές δεν κέρδισε ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α.; Θα είχαμε βγει -και μάλιστα προ πολλού- από τα μνημόνια; Πώς θα είχε γίνει αυτό αφού ο Σαμαράς ζητούσε να υπογράψει η Ελλάδα μνημόνιο για να λάβει προληπτική πιστοληπτική γραμμή; Είναι αυτές αναφορές ανθρώπου που θα μπορούσε κανένας να εμπιστευτεί με τόσο βάναυση μεταχείριση της αλήθειας από μέρους του;  

«Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που κοκκινίζει· ή που θα έπρεπε να το κάνει», έλεγε ο Μαρκ Τουέν).

Όμως, πέραν των τεράστιων διαφορών του σήμερα με ό,τι άφησε πίσω της η κυβέρνηση Σαμαρά, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι σήμερα με την κρίση στην ευρωζώνη ακόμη να υφίσταται, έχουν αρχίσει να έρχονται στην επιφάνεια δειλά-δειλά οι διαφοροποιήσεις μεταξύ τραπεζιτών και πολιτικών διαχείρισης της κρίσης συνοχής που διέρχεται η Ε.Ε.. Είναι πια φανερό ότι οι τράπεζες θα πρέπει να τεθούν υπό  ασφυκτική εποπτεία, για να αποφευχθούν τα φαινόμενα ασύστολης κερδοσκοπίας από μεριάς τους, που εν πολλοίς ευθύνονται για την ίδια την κρίση. Για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν το ξέσπασμα της κρίσης, οι ευρωπαϊκές τράπεζες αντί για χρηματοδότες της ανάπτυξης κερδοσκοπούσαν ανεξέλεγκτα επί της διεθνούς  νομισματοπιστωτικής φούσκας, των hedge funds και των δανείων ακινήτων και πρωταγωνίστησαν στη συγκρότηση του πλέγματος διαφθοράς των off shore. Και σήμερα πιέζονται για να σταματήσουν το κακό, που φυσικά δεν μπορεί να παραταθεί άλλο. Πριν, όμως, σταματήσουν αυτές τις απαράδεκτες για δημοκρατικά δομημένες οικονομίες πρακτικές, διεκδικούν μέχρι δεκάρας την ελαχιστοποίηση των ζημιών τους, εκ του αποτελέσματος μεταφέροντας ξανά τα βάρη στους πολίτες και τα νοικοκυριά.

Στην Ελλάδα εκδήλωση σαφής τούτου η ιστορία με τους πλειστηριασμούς, που ανεπίτρεπτα ανέχεται και προωθεί  και ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α.. Δηλαδή, -το έχω εξηγήσει ξανά- παρ’ όλο που οι Έλληνες πολίτες συλλογικά με τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών μας τίς διασώσαμε εγγράφοντας το κόστος προς τούτο στο δημόσιο χρέος (μόνη χώρα στην  ευρωζώνη όπου εφαρμόστηκε τέτοια πρακτική), σήμερα μας καλούν και πάλι να πληρώσουμε εμείς το κόστος της εξυγίανσής τους, με την πρώτη κατοικία μας. (Και ας μην εθελοτυφλεί η κυβέρνηση με τη δήθεν προστασία της πρώτης κατοικίας και τις υπεκφυγές περί συστηματικών κακοπληρωτών. Το τελευταίο, μάλιστα είναι θέμα πολιτικής τάξης και συνιστά θλιβερή υπεκφυγή, όταν όλοι γνωρίζουμε ότι από τους πλειστηριασμούς σε βάρος κακοπληρωτών λίγα θα αποκομίσουν οι τράπεζες και γι’ αυτό στοχεύουν στη μαζικότητα των πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας).   

Κάπου εδώ ανιχνεύεται και ένα μίγμα φιλοτραπεζικών κινήτρων (υπό την παραδοχή ότι και οι τράπεζες είναι επιχειρήσεις) για την παρέμβαση Στουρνάρα!

Την ώρα που η κυβέρνηση Τσίπρα δηλώνει πως προτιμά να δώσει ως κύρια μάχη για την ελληνική οικονομία εκείνην της επιστροφής στις αγορές με χαμηλά επιτόκια (και την αφήγηση αυτήν αποδέχονται ως τώρα θετικά και ως ρεαλιστική προοπτική οι αγορές), ο Έλληνας κεντρικός τραπεζίτης με την εισήγησή του περί προσφυγής σε προληπτική πιστοληπτική γραμμή για μετά το μνημόνιο, εκδηλώνει την …αμφιβολία του! Και μαζί του το ίδιο υποδεικνύει και ο κ. Βενιζέλος!

Για να καταλάβουμε τί γίνεται, ας το πω απλά: Αν η Ελλάδα βγει στις αγορές με χαμηλά επιτόκια, η χώρα θα έχει ακριβότερο δανεισμό από το κόστος δανεισμού που θα εξασφάλιζε εάν υπέγραφε και νέο μνημόνιο, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα για το μεγαλύτερο αυτό κόστος δανεισμού, πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία για να σχεδιάσει από το 2018 την προσπάθεια ανόρθωσης της οικονομίας της. Μαζί με την Ελλάδα υπό νέο μνημόνιο και προληπτική πιστοληπτική γραμμή φθηνότερο δανεισμό θα είχαν και οι τράπεζες. Στις αγορές, όμως, οι ελληνικές τράπεζες δεν θα ελάμβαναν δανεισμό στα χαμηλά επίπεδα που βρίσκει σήμερα η Ελλάδα, απλούστατα διότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες (και οι ελληνικές μεταξύ τους) κρύβουν ακόμη  σκελετούς στα ντουλάπια τους.

Γι’ αυτό οι ελληνικές τράπεζες θα προτιμούσαν προληπτική πιστοληπτική  γραμμή και ένταξη στο QE (πρόγραμμα χαλάρωσης Ντράγκι), ακόμη κι αν αυτό θα σήμαινε και νέο μνημόνιο για την Ελλάδα! Θα το προτιμούσαν γιατί έτσι θα μπορούν να δανείζονται φθηνότερα. Μαζί μ’ αυτά εξυπηρετείται και ο πολιτικός σκοπός να φανεί ότι ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. δεν έκανε τίποτα άλλο παρά μόνο να χάσει χρόνο, αφού το 2108, δηλαδή τρία χρόνια αργότερα, θα φαινόταν να κάνει ό,τι θα έκανε και ο αποτυχών Σαμαράς το 2015. Του μεν Βενιζέλου προφανής ο πολιτικός σκοπός, του δε Στουρνάρα, όποιος δεν τόν αναγνωρίζει, ασφαλώς δικαιούται να επιλέγει να δει ό,τι επιθυμεί.

(Μια τελική διευκρίνιση για το QE: Ορθότατα η ελληνική κυβέρνηση επί ΣΥ.ΡΙΖ.Α. είχε θέσει ως βασικό στόχο την ένταξη της Ελλάδας στο πρόγραμμα Ντράγκι νομισματοπιστωτικής χαλάρωσης και διευκόλυνσης ρευστότητας. Δεν το πέτυχε ως τώρα! Είναι λάθος του Τσίπρα, όμως, ότι πρόσφατα περίπου εγκατέλειψε τον στόχο αυτόν, θέτοντας ως βασικό υποκατάστατό του την έξοδο στις αγορές με χαμηλά επιτόκια. Η έξοδος στις αγορές δεν είναι διαζευκτική δυνατότητα του QE, ακόμη κι αν τεχνικά το ένα δείχνει να είναι προϋπόθεση του άλλου. Η Ελλάδα οφείλει και μπορεί να διεκδικεί  την έξοδό της στις αγορές με χαμηλά επιτόκια ταυτόχρονα με την ένταξή της στο QE. Δεν θα ήθελα να διανοηθώ ότι η ΕΚΤ αποθαρρύνει την Ελλάδα να ζητάει ένταξή της στο QE, για να ασκεί πιέσεις στην Αθήνα να αποδεχτεί μέτρα υπέρ των τραπεζών και σε βάρος των πολιτών και των νοικοκυριών (όπως οι πλειστηριασμοί, για παράδειγμα)... Πολύ περισσότερο δεν θα ήθελα να διανοηθώ ότι υποκύπτει η ελληνική κυβέρνηση σε τέτοιες, εφ' όσον αυτές υφίστανται!

(Η παρούσα ανάλυση δημοσιεύεται και στην ενημερωτική ιστοσελίδα www.circogreco.gr)