17 Ιαν. 2018

Νέο σκηνικό για την ελληνική τηλεόραση

Α΄ μέρος: Οι προσπάθειες

για τη νομιμότητα

Η οριστικοποίηση του ενδιαφέροντος έξι επιχειρήσεων για την απόκτηση τηλεοπτικής άδειας πανελλαδικής εμβέλειας είναι ένα σημαντικό βήμα για τη μετάβαση της χώρας στη νέα «μιντιακή» πραγματικότητα, που κομίζει -μαζί μ’ όλα τ’ άλλα- η περιώνυμη παγκοσμιοποίηση.

Πρόκειται για γεγονός, το οποίο εν μέρει αποκαθιστά την επί 20ετία περίπου  ελλειπτική σχέση του εγχώριου δημόσιου βίου με τις θεμελιώδεις λειτουργίες πληροφόρησης των πολιτών, στοιχείο κεντρικής σημασίας για την ποιότητα της δημοκρατίας μας. 

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η εγκαθίδρυση του πλέγματος συμφερόντων που επέβαλε το έως σήμερα ραδιοτηλεοπτικό κατεστημένο στην Ελλάδα (που τμήμα του ακόμη παραμένει και σήμερα άθικτο), ήταν αποτέλεσμα  του κρίσιμου πολιτικού περιστατικού παραπομπής του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο για την υπόθεση της Τράπεζας Κρήτης. Άλλωστε, η διείσδυση του Γιώργου Κοσκωτά στις επιχειρήσεις μέσων ενημέρωσης (εφημερίδες, περιοδικά, τηλεόραση και ραδιοφωνία), υπήρξε η κεντρική αιτία εκδήλωσης της πολιτικής πτυχής της υπόθεσης, της οποίας το πρακτικό αποτέλεσμα ήταν να παραχθούν συνθήκες αποδόμησης του υπό φυσιολογικές συνθήκες «αήττητου ΠΑ.ΣΟ.Κ.». Αν η υπόθεση της Τράπεζας Κρήτης δεν είχε προσλάβει τον χαρακτήρα απροκάλυπτης πολιτικής δίωξης προσωπικά σε βάρος του ιδρυτή του κινήματος, είναι πολύ αμφίβολο εάν θα ήταν δυνατή η εκλογική νίκη του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, στις 3 αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις 1989-’90, πολύ περισσότερο αμφίβολο, μάλιστα, θα ήταν εάν ο τότε επικεφαλής της Ν.Δ. θα είχε καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση και μάλιστα αυτοδύναμη (150 βουλευτές της Ν.Δ. + ο αποστάτης Κατσίκης, μοναδικός εκλεγείς βουλευτής της ΔΗ.ΑΝΑ. του αειμνήστου Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου).

Είναι απολύτως ενδεικτικό ότι παρά την απηνή πολιτική καταδίωξη από τη Ν.Δ., τα κόμματα της παραδοσιακής αριστεράς και τους εκδότες σε βάρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και του ηγέτη του, το κίνημα στις εκλογές του 1990 (μετά από τις οποίες ο Κ. Μητσοτάκης σχημάτισε την οριακή «κυβέρνηση Κατσίκη»), έλαβε το εξαιρετικά υψηλό για τις συνθήκες της εποχής ποσοστό του 38,61%.       

Η εξόφθαλμη προικοδότηση του ελληνικού εκδοτικού κατεστημένου από το πολιτικό και κομματικό σύστημα με ισχυρά προνόμια, ακριβώς την εποχή που η ραδιοτηλεόραση παύει να είναι κρατικό μονοπώλιο και η Ελλάδα εισέρχεται στην εποχή του μικτού συστήματος (δημόσιος + ιδιωτικός τομέας), το οποίο έκτοτε κυριαρχεί και σε παγκόσμια κλίμακα, είναι δεδομένη και αυταπόδεικτη! Οι 5 παραδοσιακοί εκδότες (Μπόμπολας, Λαμπράκης, Τεγόπουλος, Βαρδινογιάννης, Αλαφούζος), λαμβάνουν «εξ απονομής» μία από τις προσωρινές άδειες που εκδίδονται από ένα ad hoc όργανο-«πρόγονο» του ΕΣΡ. Το όνομα του καναλιού, με το οποίο προικοδοτήθηκαν οι παραδοσιακοί εκδότες ήταν …MEGA CHANNEL . Έκαστος εκ των 5 ανωτέρω εκδοτών έλαβε το 20% του νεοσυσταθέντος καναλιού. Τα άλλα ιδιωτικά κανάλια που τότε άρχισαν να εκπέμπουν  ήταν ο ΑΝΤ1, το STAR, Μακεδονία-ΤV, το Κανάλι 29 και σιγά-σιγά προστέθηκαν και άλλα, όπως ο ΣΚΑΪ, ο ALPHA, το NEW CHANNEL κ.α.. Φυσικά κανονικά συνέχισε τις εκπομπές της η κρατική ΕΡΤ.

Παρ’ ό,τι με το Ν.2328 του 1995 (λεγόμενο και νόμο Βενιζέλου)  θεσμοθετήθηκε ειδική  διαδικασία για την έκδοση οριστικών αδειών των ιδιωτικών καναλιών, η νομοθεσία αυτή (καθώς και πολλές άλλες που στη συνέχεια την τροποποίησαν) ουδέποτε εφαρμόστηκε. Οι τηλεοπτικές άδειες, αντί για πράξη δημόσιου χαρακτήρα για την επιχειρηματική διασφάλιση του κλάδου καθώς και τη θωράκιση της δημοκρατικής λειτουργίας της Ενημέρωσης, κατέστησαν τρέχουσα διοικητική πράξη και έφτασαν μέχρις του σημείου την αρμοδιότητα ανανέωσης των προσωρινών αδειών να αναλάβουν οι …νομαρχίες.

Φυσικά, η απαξίωση της αδειοδοτικής διαδικασίας είχε άμεσο και πρακτικό αποτέλεσμα προς όφελος των ιδιοκτητών τους, εξασφαλίζοντας στα ιδιωτικά κανάλια την ευχέρεια να αποφεύγουν τους προβλεπόμενους από τον νόμο ελέγχους (σε εταιρικές δραστηριότητες, ποιότητα προγράμματος και την τήρηση κανόνων δεοντολογίας). Κυρίως, όμως, η «ανανεούμενη νομιμότητα διά της προσωρινότητας» των τηλεοπτικών αδειών επέτρεψε στα ιδιωτικά κανάλια να αποφύγουν τις καταβολές των προβλεπόμενων από τον νόμο ποσών, εν είδει ανταλλάγματος για την επιχειρηματική άσκηση της ραδιοτηλεοπτικής δραστηριότητας και μάλιστα σε εποχή υψηλότατων εσόδων για τον κλάδο, προκαλώντας σοβαρότατη ζημία σε βάρος του δημόσιου συμφέροντος.

Τέλος, ούτε λόγος για την εφαρμογή της διάταξης που απαιτούσε οι επιχειρηματίες στο κλάδο των μέσων ενημέρωσης  να μη μπορούν να έχουν δραστηριότητα και στις 3 κατηγορίες μέσων ενημέρωσης (Τύπος, Ραδιόφωνο, Τηλεόραση), αλλά μόνο σε 2 απ’ αυτές, για να προλαμβάνονται οι συνέπειες του φαινόμενου συγκέντρωσης της Ενημέρωσης σε χέρια ολίγων. «Όχημα» αυτής της καίριας παραβίασης (που η αλήθεια είναι ότι το πολιτικό σύστημα προσπάθησε τότε να αποτρέψει, αν και χωρίς επιτυχία), οι διαβόητες off shore, που από τότε -στα μέσα δηλαδή της δεκαετίας του ’90- «έδειξαν τα δόντια τους», αποκαλύπτοντας ότι κανένα άλλο κίνητρο δεν είχαν οι εμπνευστές τους, από τη διευκόλυνση πρόσβασης ισχυρών παραγόντων (πολιτικών και οικονομικών), σε πρακτικές ανομίας και καμιά σχέση δεν υπάρχει για εκείνες με τον ευφημισμό περί «οικονομικής δημοκρατίας». (Κάτι που συνομολογεί σήμερα και η ίδια η Ε.Ε., αν και με εικοσαετή καθυστέρηση...)

Στις off shore της εποχής κρύφτηκαν, λοιπόν, οι μέτοχοι εκείνοι, που ενώ ήδη είχαν δραστηριότητα σε 2 κλάδους επιχειρήσεων μέσων ενημέρωσης κατείχαν και επιχείρηση και στον 3ο απαγορευόμενο κλάδο.

Το χειρότερο, όμως, είναι ότι στις ίδιες off shore κρύφτηκαν και μετοχικά μερίδια σε επιχειρήσεις ελληνικών μέσων ενημέρωσης, που με βάση τον νόμο (και δη και κατ’ εφαρμογήν σχετικής ρύθμισης της Ε.Ε. για την αποφυγή συγκέντρωσης του κλάδου εις χείρας ολίγων και φαλκίδευσης του ανταγωνισμού), δεν επιτρεπόταν να έχουν μετοχική συμμετοχή σε «μιντιακή» επιχείρηση, που να υπερβαίνει το 25%!

(σ.σ.: Τελώ εν πλήρη γνώσει και εν επιγνώσει ότι και οι κατευθύνσεις που εδίδοντο από τις πολιτικές ηγεσίες κομμάτων και αρμόδιων υπουργών στα μέλη των τότε συνθέσεων του ΕΣΡ, των οποίων υπήρξα μέλος, ήταν να εφαρμοστεί πλήρως η νομοθεσία. Το προσπαθήσαμε με τεράστιο κόπο και υπό την καθοδήγηση του αειμνήστου Θέμου Κουρουσόπουλου και πετύχαμε πολλά. Απονείμαμε οριστικές άδειες στα ραδιόφωνα της Αττικής και εκκινήσαμε την ανάλογη διαδικασία για τα ραδιόφωνα της Θεσσαλονίκης. Ξεκινήσαμε τη διαδικασία και για τους τηλεοπτικούς σταθμούς πανελλήνιας εμβέλειας. Πάντα με προκηρύξεις συγκεκριμένου αριθμού αδειών και αφού είχε προηγηθεί τεχνική μελέτη του Πολυτεχνείου για τις διαθέσιμες συχνότητες εκπομπών. Εφαρμόσαμε με αποτελεσματικότητα τις διατάξεις που ίσχυαν για τη δεοντολογία, τις μετοχικές συνθέσεις και την απορρέουσα από το Σύνταγμα υποχρέωση ονομαστικοποίησης των μετοχών επιχειρήσεων του κλάδου έως φυσικού προσώπου, για να αντιμετωπίζεται η «απατεωνία» των off shore. Ενθυμούμαι -ένα παράδειγμα, μόνο- πως «κόψαμε» την αίτηση μεγάλου τότε ραδιοσταθμού της Αττικής, επειδή μία εκ των μετόχων εταιρειών του με έδρα την Ελβετία, κατείχε ποσοστό μεγαλύτερο από το 25% και ο νόμος δεν επέτρεπε μετοχικά μερίδια πάνω από το 25% να έχουν την έδρα τους σε χώρες μη μέλη της Ε.Ε..

Δεν έγιναν πολιτικές παρεμβάσεις, με ρωτούν σήμερα ορισμένοι… Έγιναν, πάντα όμως σε πλαίσιο αλληλοσεβασμού  και θεσμικής ευπρέπειας και εν πάση περιπτώσει οι ελάχιστες που έγιναν δεν επηρέασαν την κρίση μας ως μελών  του ΕΣΡ. Για τους κακόπιστους να αναφέρω ενδεικτικά ότι υπήρξε συνεδρίαση του ΕΣΡ, στην οποία θα κρινόταν αν επιχείρηση μέσων ενημέρωσης (πανίσχυρη και από τις μεγαλύτερες στην Ελλάδα) είχε εκμεταλλευτεί την δύναμή της ως επιχείρηση του κλάδου για να αναλάβει εταιρεία του ομίλου της μια εργολαβία του δημοσίου. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης και με έκδηλη την αγωνία και τον φόβο όλων μας για τις σε απολύτως προσωποποιημένο επίπεδο συνέπειες της σύγκρουσης με τόσο ισχυρό παράγοντα του δημόσιου βίου μας, ως διά μαγείας άρχισε να κυκλοφορεί μεταξύ των μελών του Συμβουλίου δακτυλογραφημένο κείμενο με νομικές οδηγίες προς όποιον θα ήθελε να υποστηρίξει ότι δεν υπήρξε κάτι το παράτυπο, αν και η υπόθεση ήταν «σκαστή περίπτωση». Το ΕΣΡ έκρινε με μεγάλη πλειοψηφία ότι υπήρξε παραβίαση του νόμου, με 2 μειοψηφούντα μέλη. Το δακτυλογραφημένο κείμενο σώζεται στο αρχείο μου).

Έτσι, τα πράγματα εξελίχθηκαν σε συνθήκες τήρησης των βασικών αρχών νομιμότητας, …ως τη σύγκρουση Καραμανλή-εκδοτών, το περίφημο «περιστατικό του Μπαϊρακτάρη»…

(Στο επόμενο Β΄ μέρος, η κατηφόρα ως το κλείσιμο της ΕΡΤ και η διαφυγή με την τελευταία προκήρυξη των 7 τηλεοπτικών αδειών)