17 Νοε. 2018

Είναι πολιτικά ουδέτερος ο γιορτασμός της επετείου;

45 χρόνια μετά…

Η ιστορική μεταμφίεση μιας κορυφαίας στιγμής για τη Δημοκρατία, σε μια επέτειο, συχνά έχει κάνει, τόσα χρόνια τώρα, τον εορτασμό να μοιάζει αρκετά ασύμβατος με ό,τι επέπρωτο να τιμά.

Δεν ξέρω αν ο χρόνος εχθρεύεται τόσο πολύ τη συγκίνηση, ή αν είναι η ωριμότητα που μετατρέπει την ανάμνηση σε γόνιμη πείρα, που με κάνει φέτος να θέλω να αποφύγω επετειακές προσεγγίσεις. Μπορεί νά ‘ναι και τα δύο! Όμως, ό,τι και να συμβαίνει, πιστεύω πως στη φάση απέλευσής της η γενιά του ’73 χρωστάει στα παιδιά μας μεγαλύτερο «χώρο» αναφορών σ’ εκείνα  τα γεγονότα, από ποιήματα, ασπρόμαυρες  εικόνες και πανηγυρικούς (που κι εγώ μέχρι πέρσι εκφωνούσα)…

Η αλήθεια, επίσης, είναι ότι οι εκδηλώσεις μνήμης πραγματοποιούνται εξ αρχής, από το 1974 κιόλας (με την επίθεση της ΑΑΣΠΕ με μπογιές κατά της αμερικανικής πρεσβείας) , σε συνθήκες αποστέρησης σε επαρκείς ιστορικές αναδρομές στα ευρύτερα πολιτικά δεδομένα της Ελλάδας. Της Ελλάδας, που πριν και μετά τη χούντα, αγωνίστηκε με νύχια και με δόντια για τη δημοκρατική ωρίμανσή της, από τον εμφύλιο και εντεύθεν. Είναι σαν να κόβουμε την ιστορία σε κομμάτια, πριν και μετά τη δικτατορία, με την 7ετία να κινδυνεύει να απομείνει στην αφηγηματική ματιά των εορτασμών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, σαν ένα ξεχωριστό κομμάτι, άσχετο και ασύμπτωτο με ό,τι προηγήθηκε και συμβολικά μόνο σχετιζόμενο με ό,τι ακολούθησε. Κι αυτό δεν είναι αλήθεια!    

Νομίζω, λοιπόν,  πως με δεδομένες τις εντεινόμενες και γενικευμένες σημερινές απειλές κατά του αμετακίνητου δημοκρατικού προτάγματος, αρμόζει σ’ εκείνον τον ξεσηκωμό μια αναφορά πέραν του επετειακού χαρακτήρα της! Κι ας είναι η ημερομηνία που γεννά προσωπικές μνήμες πανίσχυρες! Οι πολιτικώς γλίσχρες κομματικές ανακοινώσεις για την επέτειο, τούτη τη χρονιά, φαίνονται πιο ασήμαντες παρά ποτέ. Και θα άξιζε ίσως να μην απομείνει μόνον ο αντιδικτατορικός χαρακτήρας του ξεσηκωμού  ως η ταυτοτική αναβίωσή του, σήμερα, αλλά να δούμε λίγο βαθύτερα.

Για παράδειγμα, αναφορά στη 17η Νοέμβρη 1973 στις μέρες μας, ως εξεγερτικού περιστατικού -μείζονος σημασία, βεβαίως, κατά γενική ομολογία- κατά ενός καταπιεστικού καθεστώτος, …κι αυτό είναι όλο, δεν αρκεί! Πόσο πληρέστερη  θα είναι η εικόνα των νεώτερων, αν στις αναφορές για την εξέγερση συμπεριληφθούν πλέον στοιχεία, όπως οι αλλεπάλληλοι βιασμοί της Δημοκρατίας από την πολιτική δεξιά προδικτατορικά; Πόσο πιο ειλικρινές θα είναι να εγκαταλείψουμε πια τη στρογγυλεμένη παράθεση των γεγονότων, υπό την αφήγηση του πολιτικά δήθεν «ενωμένου ελληνικού λαού», για την ανατροπή των συνταγματαρχών; Τα γεγονότα στην Ελλάδα, από τον εμφύλιο και μετά, είναι μια αδιάσπαστη αλληλουχία εξελίξεων, με καθαρό σκοπό της τότε πανίσχυρης δεξιάς πολιτικής εξουσίας να αποτρέψει την προοδευτική πολιτική συνέχεια για την Ελλάδα. Και αν η Δημοκρατία τύχαινε να γίνεται το ύστατο όπλο της προοδευτικής παράταξης να διεκδικήσει τον ιστορικό λόγο που της αναλογούσε, τόσο το χειρότερο για τη Δημοκρατία. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, αυτό το ως τότε εμπεδωμένο στον πολιτικό βίο μας στοιχείο ανέτρεψε! Και είναι ελλειπτική, θαρρώ, η περιοριστική αναφορά σήμερα στον ξεσηκωμό, ως παράγοντα ανατροπής της χούντας και μόνο!            

Η εξέγερση, μέσα από τέτοιες ματιές, διατρέχει τον κίνδυνο να γίνει μια πολιτικά ουδέτερη ανάμνηση, ενώ η 17η Νοέμβρη 1973 φέρει ξεκάθαρο πολιτικό ίχνος! Ίχνος, που αναδύεται από συνειδήσεις εδραιωμένες σε αρχές και ιδεολογία, με σαφή πολιτική καταγωγή.  

Όσοι πριν τη δικτατορία -όλοι της συντηρητικής πολιτικής παράταξης στην Ελλάδα- δρομολόγησαν την επέλαση των συνταγματαρχών και το πραξικόπημα του ’67, δεν μπορεί να έχουν μέρισμα  στη σημερινή δημοκρατική γιορτή. Ούτε όσοι μεταδικτατορικά κράτησαν μέσα τους την αίσθηση μιας ήττας για την ανατροπή των συνταγματαρχών, δικαιούνται τέτοιο μέρισμα.

Ιδίως σε συνθήκες σαν τις σημερινές, που η ακροδεξιά θρασύνεται να συκοφαντεί τη μεγάλη δημοκρατική πορεία της Ελλάδας μεταδικτατορικά, γιορτασμός πολιτικά ουδέτερος, επομένως, θα ήταν αντίρροπος -σε επίπεδο συμβολισμών αλλά και ως ζώσα πολιτική πράξη- με τις προθέσεις της επετείου.

Οφείλουμε να αλλάξουμε τουλάχιστον τα μηνύματα που εκπέμπουμε σήμερα, όσοι ζήσαμε την εξέγερση τις μέρες εκείνες. Η επέτειος του Πολυτεχνείου χρειάζεται μια βασική αναθεώρηση της αφήγησης που κομίζει κάθε χρόνο. Της χρωστάμε  πολύ περισσότερο «χώρο αληθείας», από μια τιμητική γιορτούλα!