12 Νοε. 2019

Η μεγάλη αναταραχή στη νότια Αμερική

Η λατινοαμερικάνικη τραγωδία

επαναλαμβάνεται

Οι εξελίξεις στη λατινική Αμερική είναι οι θερμότερες εδώ και δεκαετίες. Από την απόπειρα πραξικοπήματος κατά του Μαδούρο στη Βενεζουέλα μέχρι την παραίτηση του προέδρου Μοράλες κατ’ απαίτηση των ένοπλων πραξικοπηματιών στη Βολιβία, και από την εκλογή του φιλοναζιστή Μπολσονάρο στη Βραζιλία, μέχρι την επικράτηση των προοδευτικών δυνάμεων στην Αργεντινή και την Ουρουγουάη και την εξέγερση στη Χιλή, όλη η νότια ζώνη της αμερικανικής ηπείρου φλέγεται. Πρόκειται για σύμπτωση ή υπάρχουν αίτια για την ταυτόχρονη αυτή κινητικότητα σε τόσο πολλές χώρες;

Κατ’ αρχάς οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι με κύριο ενοποιό στοιχείο την ισπανική γλώσσα και την μεγάλη καταπίεση όλων των πληθυσμών της περιοχής εδώ και περισσότερο από δύο αιώνες, οι λαοί στην περιοχή φέρουν στα πολιτικό DNA τους την αίσθηση της αλληλεγγύης περισσότερο απ’ όσο άλλες περιοχές του πλανήτη.

Ο Μπολίβαρ, ο Τσε και ο Φιντέλ, ο Αλλιέντε, ο Σαντίνο, ο Βίγια και ο Ζαπάτα και πολλοί άλλοι, ποτέ δεν θεωρήθηκαν από τους λαούς της λατινικής Aμερικής ως επαναστάτες μόνον για τη χώρα και το λαό του ο καθένας απ’ αυτούς. Όσοι έχουν επισκεφτεί τις χώρες της περιοχής, από τα tasba pri των ινδιάνων Μισκίτος στη Νικαράγουα, ως την Κούβα, διαπιστώνει με ευκολία ότι οι κάτοικοι των λατινοαμερικάνικων χωρών κάθε επανάσταση και εξέγερση, όπου και να γίνεται, τη θεωρούν δική τους υπόθεση. Όλοι μαζί γιορτάζουν τις νίκες τους και θρηνούν τις ήττες και της απώλειές τους.         

Επίσης, οι φανερές παρεμβάσεις των ΗΠΑ (ακόμη και άμεσα στρατιωτικές, όπως στον Κόλπο των Χοίρων στην Κούβα το 1961 και στη Γρενάδα το 1983) έφτασαν μέχρι τη δεκαετία του 1990, και είναι πολύ πρόσφατες για να έχουν ξεχαστεί.

Έτσι, παρά τις λογικές και αναμενόμενες πολιτικές παλινωδίες, ως την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ το προοδευτικό πολιτικό αφήγημα στη λατινική Αμερική ήταν ισχυρό και στήριξε εκλεγμένες κυβερνήσεις από τo Μεξικό ως την Αργεντινή, στο Εκουαδόρ, τη Βολιβία, τη Βενεζουέλα, την Ουρουγουάη και αλλού. Η πολιτική καταγωγή όλων των προοδευτικών ηγετών της λατινικής Αμερικής, άλλωστε, προέρχεται από τον «φοκισμό», την περισσότερο πρακτική παρά θεωρητική πολιτική τακτική του Γκεβάρα, σύμφωνα με την οποία δεν είναι οι μεγάλες κινητοποιήσεις  που ταιριάζουν για τις επαναστάσεις στην περιοχή, αλλά οι μικρές τοπικές εξεγέρσεις για να διασφαλίζεται η λαϊκή βάση τους και η αυτονομία τους από οποιαδήποτε πολιτική κορυφών.        

Ωστόσο, η σύμπτωση της ταυτόχρονης κρίσης και της αποδόμησης των προοδευτικών  διακυβερνήσεων στη λατινική Αμερική έχει και πραγματική βάση, καθώς δυνάμεις που ήρθαν στην εξουσία με προοδευτικό πρόσημο λόγω της μακράς παραμονής στη διακυβέρνηση της χώρας τους, γραφειοκρατικοποιήθηκαν, προσφεύγοντας ακόμη και σε αυταρχισμούς, απομυθοποιώντας το ως τότε ισχυρό για τους λατινοαμερικάνους πολιτικό αφήγημα των μεγάλων λαϊκών επαναστάσεων της περιοχής.

Επίσης, τη μεγάλη γενιά των μεγάλων ηγετών που έκλεισε τον κύκλο της με τους θανάτους του Ούγκο Τσάβες και του Φιντέλ Κάστρο, διαδέχτηκαν ανάξιες ηγεσίες. Μόνο στη Βραζιλία ο γηραιός και ταλαιπωρημένος από τη φυλακή πρώην πρόεδρος Ιγνάσιο Λούλα ντα Σίλβα, που μόλις αποφυλακίστηκε, συνιστά άξιο λόγου ηγετικό μέγεθος και στη Βολιβία ο ινδιάνος Έβο Μοράλες ανατράπηκε πριν λίγες  ώρες από μια φιλο-ναζί γκρούπα παραστρατιωτικών. (Αν και ο Μοράλες ποτέ δεν ήταν διεθνούς εμβέλειας προοδευτικός ηγέτης και η λάμψη του περιορίζεται μέσα στη χώρα του).  

Σε τέτοιο σύνθετο σκηνικό οι εξελίξεις στη λατινική Αμερική είναι πολύ δύσκολο να τεκμηριωθεί ότι ερμηνεύονται μονοσήμαντα. Δηλαδή, είτε ως αποκλειστικά συνέπεια φθοράς των προοδευτικών δυνάμεων, είτε ως απόρροια και μόνο ανάμιξης των ΗΠΑ. Ωστόσο, οι συμπτώσεις τόσο πολλών και τόσο ανοιχτών επεμβάσεων των ΗΠΑ επί προεδρίας Τραμπ, ασφαλώς απομακρύνονται από την περίπτωση του τυχαίου και αναμφίβολα λειτουργούν ως επιταχυντές της πολιτικής ενδυνάμωσης νεοναζί ηγεσιών στη λατινική Αμερική και νομιμοποίησής τους διεθνώς και στο εσωτερικό κάθε χώρας. (Μάλιστα, εκτός από τις πολιτικές και διπλωματικές επεμβάσεις  των ΗΠΑ υπάρχουν πολλές περιπτώσεις άμεσης ανάμιξής τους στις εσωτερικές υποθέσεις λατινοαμερικανικών χωρών, που ασφαλώς δεν είναι τυχαίες αλλά αποτέλεσμα σχεδιασμένης πολιτικής από την Ουάσιγκτον).   

Ταυτόχρονα, αναφύεται και μια ακόμη μεγάλη «σύμπτωση»: Η σχεδόν παράλληλη ενδυνάμωση νεοφασιστικών και νεοναζιστικών και γενικότερα ακροδεξιών σχημάτων στην Ευρώπη, στην υποστήριξη των οποίων ανοιχτά έχει συμβάλλει ο Τραμπ με τις δραστηριότητες του φίλου του Στιβ Μπάνον και ακόμη και σήμερα μέλους της επιτροπής εθνικής ασφάλειας του λευκού οίκου.

Οι επαφές Μπάνον με τέτοιες οργανώσεις είναι πασίγνωστες. Επίσης, να υπογραμμιστεί ότι μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι χώρες της λατινικής Αμερικής υπό το ασφυκτικό τότε έλεγχο των ΗΠΑ φιλοξένησαν με μεγάλη θέρμη επιφανή και εμβληματικά πρόσωπα του χιτλερικού μορφώματος, τα οποία έτυχαν διακριτικής διεθνούς ασυλίας από μεριάς της Ουάσιγκτον.

Οι έκτοτε αναμίξεις των ναζιστικών υπολειμμάτων στη λατινική Αμερική συστηματικά συνέβαλαν στη στήριξη των αναρίθμητων πραξικοπηματιών στις χώρες της περιοχής και μέχρι και σήμερα σχετίζονται προνομιακά με τις ακροδεξιές κυβερνήσεις, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον ανοιχτά νεοναζιστικών απόψεων Βραζιλιάνο πρόεδρο Ζαΐχ Μπολσονάρο.     

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι και ο αρχιπραξικοπηματίας που πριν λίγες ώρες ανέτρεψε τον Έβο Μοράλες στη Βολιβία, Λουίς Φερνάντο Καμάτσο, αποδεδειγμένα διατηρούσε στενότατες σχέσεις με τον Κροάτη νεοναζιστή πολυεκατομμυριούχο Μπράνκο Μαρίνκοβιτς, εγκατεστημένου στη Βολιβία στη περιοχή της Σάντα Κρουζ, όπου παρασχέθηκε άσυλο στον πασίγνωστο ναζιστή εγκληματία πολέμου Κλάους Μπάρμπι. Είναι η ίδια περιοχή, όπου σχηματίστηκε η νεοναζιστική παραστρατιωτική οργάνωση  Βολιβιανή Σοσιαλιστική Φάλαγγα. Ο Μαρίνκοβιτς προέρχεται από οικογένεια που συνεργάστηκε στενά με την κροατική ναζιστική οργάνωση των τρομοκρατών ακραία εθνικιστών Ουστάσε, που συνεργάστηκε με τον Χίτλερ και ευθύνεται για χιλιάδες δολοφονίες Σέρβων, Εβραίων και Ρομά στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.      

Τελειώνοντας με τις «συμπτώσεις» (νομίζω πως ο καθένας μπορεί να διαμορφώσει άποψη απ’ όσα εξέθεσα ως εδώ) μια διαπίστωση στον επίλογο.

Στον νέο παγκόσμιο γύρο του υπό διαμόρφωση πολυπολικού συστήματος σφαιρών επιρροής, είναι προφανές ότι η λατινική Αμερική δεν θα μπορούσε να αφεθεί στην προϊούσα τις τελευταίες δεκαετίες αυτονόμησή της από την παγκόσμια διαμάχη στην οποία εμπλέκονται οι ΗΠΑ για τον έλεγχο των «δύο ωκεανών». Στον Ατλαντικό η διαμάχη είναι με την Ευρωπαϊκή Ένωση και στον Ειρηνικό με τη Κίνα! Ειδικά για τον Ειρηνικό, ακόμη και πριν την ενεργοποίηση της Κίνας ως διεθνούς δύναμης, οι ασιατικές χώρες επεδίωξαν διείσδυση στη λατιική Αμερική, κυρίως στη Χιλή και το Περού. Μάλιστα στο Περού ο Ιάπωνας-Περουβιανός προοδευτικός Αλμπέρτο Φουτζιμόρι έγινε πρόεδρος της χώρας για μια δεκαετία, ως το 2000, απ’ όπου εκδιώχτηκε με κατηγορίες για διαφθορά.

Οι επεμβάσεις στη λατινική Αμερική δεν τελείωσαν! Θα ‘λεγα πως μόλις άρχισαν. Και η συνέχεια αναμένεται εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.

(Η φωτογραφία είναι από πανηγυρισμούς Κουβανών επαναστατών μετά την απόκρουση της αμερικανικής επιχείρησης στον "Κόλπο των Χοίρων")