28 Μαρ. 2020

Η Ευρώπη τρίζει για τα καλά Α

Η ΕΕ εκτός τόπου και χρόνου

(Μερος Α΄: Ευρωομόλογο και ESM)

Χθες τα ξημερώματα στις ΗΠΑ, με τη στήριξη όλων των κομμάτων και χωρίς καμιά διαφωνία από οποιαδήποτε πλευρά, το Κογκρέσο ενέκρινε σχέδιο στήριξης της οικονομίας για την αντιμετώπιση των συνεπειών του κορωναϊού. Το σχέδιο, το μεγαλύτερο που έχει εγκριθεί ποτέ στην ιστορία τις ΗΠΑ, είναι ύψους 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων!

Για την ιστορία να λεχθεί ότι το σχέδιο προβλέπει μεταξύ άλλων την αποστολή μιας επιταγής ύψους 1.200 δολαρίων σε πολλούς Αμερικανούς πολίτες, βοήθεια ύψους περίπου 400 δισεκατομμυρίων σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και 500 δισ. στους μεγάλους ομίλους. Επίσης, θα χορηγηθούν 100 δισ. στα νοσοκομεία και θα αποδεσμευτούν άλλα 30 δισ. για τη χρηματοδότηση ερευνών για εμβόλια και θεραπείες του Covid-19. Ποσό ύψους 25 δισ. δολαρίων θα χορηγηθεί σε αεροπορικές εταιρίες. Προβλέπονται επίσης δανειακές εγγυήσεις για τις εταιρείες αυτές.

Λίγες ώρες πριν το Κογκρέσο εγκρίνει το σχέδιο των 2 τρισ. δολ., η ΕΕ στη σύνοδο κορυφής με τηλεδιάσκεψη όχι μόνον απέτυχε να εγκρίνει κάποιο ανάλογο συνολικό σχέδιο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομίας και ανέβαλε τις αποφάσεις για 15 μέρες (τεράστιος χρόνος στις παρούσες συνθήκες), αλλά -κι αυτό είναι το σημαντικότερο- απέτυχε παταγωδώς να ομοφωνήσει στα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη της ευρωζώνης.     

Δεν γνωρίζω ποια θα είναι η συνέχεια, όπως οποιοσδήποτε άλλος από μας, άλλωστε! Πιθανολογώ βασίμως, όμως, πως η μεγαλύτερη κρίση συνοχής στην ιστορία της ΕΕ μόλις ξεκίνησε, με απρόβλεπτες εξελίξεις και, δυστυχώς, σε πολύ απαισιόδοξη βάση ακόμη και για τις πλέον οπτιμιστικές απόψεις. Ναι, η μεγαλύτερη κρίση συνοχής στη ιστορία της ΕΕ δεν ήταν ούτε η περιπέτεια της οικονομίας το 2010, ούτε το προσφυγικό, αλλ’ ούτε και το Brexit! Και τα τρία αυτά μοιάζουν απλά προεόρτια μπροστά στην αποδιάρθρωση που απειλείται να επισυμβεί την προσεχή περίοδο. Και τον πελώριο κίνδυνο δεν γεννά η πανδημία, αλλά η αφροσύνη και η ανεπάρκεια ανιστόρητων πολιτικών ηγεσιών, οι οποίες ενώ γνωρίζουν άριστα τί διακυβεύεται και ενώ η επιστημονική εμπειρία της οικονομικής επιστήμης τους προσφέρει τα μέσα, εκείνες σκιαμαχούν ακόμη για την ξεπερασμένη μάχη των πλεονασμάτων και των ελλειμμάτων, δηλαδή τη μάχη οπισθοφυλακών εξυγίανσης των προϋπολογισμών.          

Εξηγούμαι: Η μείζων διαφωνία στη σύνοδο κορυφής της τηλεδιάσκεψης των ηγετών της ΕΕ, δεν ήταν η διαφωνία για την έκδοση ευρωομόλογου, ή μη, όπως εμφανίζουν τα περισσότερα ανόητα ελληνικά μέσα ενημέρωσης για να πουλήσουν εκδούλευση στον αδύναμο Έλληνα πρωθυπουργό, που κάτι ψέλλισε κι αυτός για το ευρωομόλογο. Επίσης, το ευρωομόλογο δεν είναι -ποτέ δεν ήταν- ένα θέμα «ευκαιρία» για να μας θυμίζουν κάποιοι στην Ελλάδα πόσο μπροστά κοίταζε ο Γιώργος Παπανδρέου, που πρώτος πρότεινε αυτή τη μέθοδο αμοιβαιοποίησης του ευρωπαϊκού χρέους. Και βέβαια, το ευρωομόλογο δεν είναι πρόσχημα διαφυγής των ευθυνών της για την αριστερά στην Ελλάδα υπό τον ΣΥΡΙΖΑ! Την αξιωματική αντιπολίτευση, που αντί να θέσει ανοιχτά και ευθέως το θέμα απολύτως αναγκαίων αλλαγών στη βάση της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής, ιδίως στην ευρωζώνη και το ενιαίο νόμισμα, με μια θολή επί της ουσίας δηλωσούλα Τσίπρα, μοιάζει να συνεχίζει να επιζητεί την πολιτική αναγνώριση των ευρωπαϊκών μηχανισμών, ενώ ο ιστορικός ρόλος της αριστεράς είναι άλλος και τέτοια ωρίμανση των συνθηκών για να διεκδικήσει αυτόν τον ρόλο του ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα έχει! 

Επίσης, η μείζων διαφωνία στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ δεν ήταν οι τραπεζικές παρεμβάσεις -αυτές στο μέτρο αρμοδιοτήτων και ανεξαρτησίας της ΕΚΤ, έχουν ήδη αναληφθεί.    

Τέλος, η μεγάλη διαφωνία δεν ήταν ο ESM και το πως θα διατεθεί το απόθεμα των 400 δισ. ευρώ που διαθέτει για διασώσεις χωρών-μελών!

Η μεγάλη και αγεφύρωτη διαφωνία στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, από την έκβαση της οποίας θα κριθεί η συνοχή του ευρωπαϊκού ενοποιητικού εγχειρήματος, ήταν (και είναι η ίδια εδώ και μια δεκαετία, και έχουμε αποτύχει να διαχειριστούμε προς όφελος της ενοποίησης και της πολιτικής και οικονομικής συνοχής) η δικαιότερη κατανομή πόρων στο εσωτερικό της ΕΕ!

Ας τα πάρουμε με τη σειρά!

α. Ευρωομόλογο: Σχετικά με τα ευρωομόλογο πρέπει να τονιστεί ότι ποτέ δεν ήταν πανάκεια! Φυσικά είναι ένα ισχυρό μέσο εκλογίκευσης και εξομάλυνσης των διαφορών που προκύπτουν στη διεθνή αξιολόγηση των οικονομιών διαφορετικών χωρών, που χρησιμοποιούν, όμως, το ίδιο νόμισμα. Και σήμερα πρέπει και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον σκοπό αυτό και μόνο αυτόν!

Για να γίνω πιο κατανοητός, ισχυρίζομαι ότι το 2010 πράγματι το ευρωομόλογο ήταν το επιβεβλημένο μέσο, επειδή αυτό ήταν τότε και το μεγάλο πρόβλημα: Η διαφορά αποτίμησης των οικονομιών της ευρωζώνης από τους οίκους αξιολόγησης, οι οποίοι έχουν και το γενικό πρόσταγμα για τον δανεισμό κάθε χώρας, ή όχι. (Τότε η Γερμανία είχε υποδεκαπλάσια επιτόκια δανεισμού της από τα προσφερόμενα στην Ελλάδα. Και μικρότερες, αλλά επίσης μεγάλες διαφορές, και με άλλες χώρες της ευρωζώνης, την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, την Ιταλία).

Επίσης ένα ευρωομόλογο το 2010 θα είχε την σωτήρια επίδραση να αποφευγόταν η δυσκίνητη και προσφερόμενη για μικροπολιτική εκμετάλλευση στο εσωτερικό των χωρών-μελών διαδικασία δανεισμού της Ελλάδας από κάθε μια χώρα-μέλος ξεχωριστά μέσω μνημονίων, υπό τη δαμόκλειο σπάθη κάθε φορά έγκρισης του δανεισμού προς τη χώρα μας από τα εθνικά κοινοβούλια.

Φυσικά, τότε δεν υπήρχε ο ESM, δηλαδή ένα όργανο των χωρών-μελών, που θα μπορούσε να εκδώσει ένα ευρωμόλογο να δανειστεί σε χαμηλά επιτόκια από τις αγορές και εν συνεχεία να διαθέσει τις πιστώσεις που θα είχε εξασφαλίσει στην Ελλάδα, για την αποπληρωμή του εξωτερικού χρέους της. Κι όλ’ αυτά, υπό μνημονιακή δέσμευση ενός ESM, βεβαίως, αλλ’ όχι της θλιβερής εικόνας που ζήσαμε, δηλαδή μνημονίων με κάθε χώρα και με τους Σόιμπλε κάθε χώρας για να εγκρίνουν κάθε φορά μια πίστωση προς την Ελλάδα, να κάνουν επαίσχυντη ψηφοθηρία ο καθένας στο εσωτερικό της χώρας του, δαιμονοποιώντας τους πιεζόμενους Έλληνες!                     

Είπαμε, δεν υπήρχε το 2010 ο ESM! Ναι, αλλά μπορούσε να δημιουργηθεί! Και η δυσκίνητη ΕΕ ούτε τότε κινήθηκε όσο γρήγορα έπρεπε –αν και η ανάγκη οδήγησε στο υποκατάστατο του EFSF.

Όλ’ αυτά, λοιπόν, το 2010! Σήμερα, όμως, η διαφορά αποτίμησης των οικονομιών της ευρωζώνης από τους οίκους αξιολόγησης είναι μικρή. Και οι λόγοι έκδοσης ευρωομολόγου σήμερα δεν είναι για να χρηματοδοτηθούν μια-δύο χώρες, υπό πτώχευση, αλλά το σύνολο της ευρωζώνης.

Με λίγα λόγια, το ευρωομόλογο σήμερα είναι άλλη περίπτωση από εκείνη του 2010. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα από τα μέσα στην προσπάθεια αντιμετώπισης των συνεπειών που παράγει ο κορωναϊός, αλλά δεν αρκεί (ενώ το 2010 θα αρκούσε), αν δεν συνοδεύεται από μια ολόκληρη σειρά παράλληλων μέτρων.    

β. ESM: Ο ESM σήμερα είναι ένα ΔΝΤ της ευρωζώνης. Δηλαδή ένα απόθεμα προς χρήση στην περίπτωση που οι οικονομίες κάποιων χωρών-μελών πιέζονται. Διαθέτει ένα απόθεμα 400 δισ. για τον σκοπό αυτό, που διατίθεται κατόπιν μνημονιακής συμφωνίας με τη δανειζόμενη χώρα, κυρίως μέσω προληπτικών πιστοληπτικών γραμμών.

Όμως, είναι εργαλείο για την αντιμετώπιση κρίσεων σε μέρος της ευρωζώνης, και όχι στο σύνολό της, όπως συμβαίνει σήμερα. Γι’ αυτό και δεν είναι το μόνο κατάλληλο μέσο για να αντιμετωπιστούν τα σημερινά προβλήματα, όπως κουτοπόνηρα διατείνονται η κυρία Μέρκελ και ο κύριος Ρούτε. Οι δύο αυτές χώρες (Γερμανία και Ολλανδία) έχοντας εξασφαλίσει την (σε κάθε περίπτωση ορθή) άρση της υποχρέωσης των χωρών-μελών να μην έχουν υψηλά ελλείμματα (με την ήδη ληφθείσα  απόφαση αναστολής των υποχρεώσεων του Συμφώνου Σταθερότητας), έχουν πρόσβαση σε φθηνό εξωτερικό δανεισμό για να καλύψουν τις ανάγκες αυξημένης ρευστότητας στις οικονομίες τους. Οι άλλες χώρες-μέλη, όμως, δεν έχουν πρόσβαση σε αντίστοιχα φθηνό δανεισμό, με αποτέλεσμα και η ρευστότητα που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν για τις ανάγκες τους να είναι αισθητά μικρότερη.

Πρόκειται, δηλαδή, για λύση, που αντίκειται στον πυρήνα των σημερινού προβλήματος της ευρωπαϊκής οικονομίας: Δεν είναι πρόβλημα δημοσιονομικής εξυγίανσης (όπως επέβαλε το Σύμφωνο Σταθτερότητας), αλλά πρόβλημα δικαιότερης κατανομής των πόρων στο εσωτερικό της ευρωζώνης! Αν δεν λυθεί αυτό, το ευρωπαϊκό ενοποιητικό πρόταγμα δεν μπορεί να υπηρετηθεί! (Θα το προσπαθήσω να το εξηγήσω αυτό πιο αναλυτικά και στη συνέχεια).  

 (Στο Μέρος Β΄, οι καταλληλότερες λύσεις και γιατί είναι δύσκολο να συμφωνηθούν)