12 Απρ. 2020

ΕΕ της απογοήτευσης

Eurogroup: Η γελοιοποίηση

της ευρωπαϊκής ενοποίησης

Ενώ η Γηραιά στενάζει κάτω από το δράμα της πανδημίας (που, δυστυχώς, αποκάλυψε με τον πιο τραγικό τρόπο τις συνέπειες της συνειδητής απαξίωσης του κοινωνικού κράτους από τον ευρωπαϊκό νεοφιλελευθερισμό), η ΕΕ μοιάζει να οδεύει αμετανόητη στη θλιβερή αυτοαναιρετική επιβεβαίωση ακόμη και των πιο δυσοίωνων ευρωσκεπτικιστικών προβλέψεων για το μέλλον της. Και μαζί, το μέλλον όλων μας, όλων όσοι με την απόπειρα ευρωπαϊκής ενοποίησης πιστέψαμε (κι ακόμη πιστεύουμε) ότι εδώ θα επισυνέβαινε η οικοδόμηση μιας νησίδας δημοκρατίας, προόδου, ευημερίας και πολιτισμού, που θα έδειχνε έναν άλλο καλύτερο δρόμο στην ανθρωπότητα.

Ίσως το λάθος όσων πιστέψαμε σ’ αυτά είναι δικό μας! Ίσως επενδύσαμε σε μια φρούδα ελπίδα ότι εδώ, στην Ευρώπη, θα συνέτρεχαν οι πολιτικές και πολιτισμικές προϋποθέσεις ώστε να φαινόταν εδώ η υπέροχη διαφορά, παραβλέποντας το αποικιοκρατικό και βάρβαρο πρόσωπο του παρελθόντος -πρόσφατου και παλιότερου- των χωρών-ηγετών της περισσότερο αιματοβαμμένης ηπείρου. Βεβαίως, έχουμε και τα ελαφρυντικά μας γιατί δείξαμε τόση ανυπόκριτη εμπιστοσύνη στην ευρωπαϊκή ενοποίηση: Ήμασταν πεισμένοι ότι τα δεκάδες εκατομμύρια θύματα των δύο πολέμων, θα δίδασκαν τη σημερινή ευρωπαϊκή ηγεσία! Κι ακόμη, είμαστε μάχιμοι στην προσπάθεια αυτή ως πολίτες, έστω και την τελευταία στιγμή αυτά να καταστούν οι αρχές της επόμενης φάσης και η ευρωπαϊκή συνεκτική πορεία προς το μέλλον να είναι δρόμος δικαίωσης προσδοκιών και ανταπόκρισης στην ανάγκη να αλλάξουμε τον κόσμο.

Όλ’ αυτά κρίνονται μέσα σε λίγους μήνες, ως συνέπεια της απρόσμενης δραματικής επιτάχυνσης των μεγάλων διλημμάτων που προκαλεί η πανδημία, και που φαίνεται να μην έχουμε πια άλλον χρόνο να αποφύγουμε τις απαντήσεις που χρωστάμε στην ιστορία.

Και η προχθεσινή απόφαση του eurogroup, είναι μια κρίσιμη στιγμή γι’ αυτά που κρίνονται.

Αν αναζητούσε κανένας το καίριο πολιτικό σημείο της απόφασης του eurogroup, νομίζω πως θα το ανακάλυπτε ακριβώς στη μεγάλη αντίφαση της ικανοποίησης που εξέφρασαν όσοι πήραν μέρος σ’ αυτό, δηλαδή όλοι οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης, από τη μία, και την έκδηλη απογοήτευση (ή την αδιαφορία) όλων των ευρωπαίων πολιτών, από την άλλη. Αμφιβάλλω αν έχω ξανασυναντήσει ποτέ στην πολιτική ζωή μου τόση απόσταση ηγεσίας από τους πληθυσμούς. Απόσταση πολύπλευρη: από εκείνην της διαφοράς πρόσληψης της αντιλαμβανόμενης πραγματικότητας ανάμεσα στις ελίτ και τη βάση, ως το χάσμα ανάμεσα στον εξουσιαστή και εξουσιαζόμενο.

Σε απτή πολιτική βάση, όμως, διακρίνω 4 κύρια σημεία στην απόφαση του eurogroup, τα οποία δυστυχώς θα επιβεβαιωθούν (αν δεν αλλάξει δραματικά κάτι ως τότε –πράγμα απίθανο) και στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις 24 Απριλίου:

1ο σημείο: Είναι μια απόφαση αντικανονική και αντιβαίνουσα τόσο στις αρμοδιότητες του eurogroup όσο και στη συνολική δομή συγκρότησης της ΕΕ! Γιατί; Διότι, είναι μια απόφαση εκουσίως δεσμευτική για όλες τις χώρες-μέλη από ένα όργανο οικονομικής πολιτικής της ΕΕ, ενώ το αποτέλεσμα της απόφασης αυτής αφορά στην υγειονομική αντίδραση μας στο μέγα θέμα της πανδημίας.       

Κι εδώ τα προβλήματα και τα ερωτήματα είναι πολλά! Κατ’ αρχάς, είναι αδιανόητο το συμβολικό βάρος μιας συνεργασίας κρατών η οποία λαμβάνει αποφάσεις για την πανδημία, με οικονομικούς όρους. Φυσικά και υπάρχει οικονομική πτυχή στην προσπάθεια να αναχαιτίσουμε το κακό. Όμως, αυτή η πτυχή (όφειλε να) είναι η δευτερεύουσα. Και ακριβώς επειδή είναι δευτερεύουσα, αποφασίστηκε από όλες τις χώρες η αναστολή του μεγαλύτερου μέρους των λειτουργιών της οικονομίας, για να προστατευτεί ο πληθυσμός. Και για τον ίδιο ακριβώς λόγο απορρίφτηκε η μέθοδος λεγομένη «ανοσία της αγέλης, που αρχικά πήγε να δοκιμαστεί ως βασική αντίδραση της Ευρώπης στην πανδημία από ανεύθυνες πολιτικές ηγεσίες και ευτυχώς μόνο σε  λίγες χώρες τελικά υιοθετήθηκε.

Όμως, κατόπιν όσων ανέφερα πριν, τί ήταν τελικά το προχθεσινό eurogroup; Ήταν ένα όργανο της ΕΕ που εκλήθη να λάβει αποφάσεις για την υγειονομική κρίση λόγω κορωναϊού; Αν ναι, με τί κριτήρια απεφάνθη ότι αυτό που αποφάσισε αρκεί; Μήπως κατά τη διάρκεια της τηλεδιάσκεψης των υπουργών Οικονομικών, κάποιο άλλο αρμόδιο όργανο της ΕΕ ενημέρωσε για την «οικονομία της Υγείας» στις σημερινές κρίσιμες συνθήκες; Όχι! Υπουργοί Οικονομικών αποφάσισαν για την …υγεία όλων  μας! Δεν το λες και «αλληλεγγύη»!…           

Κι από την αντίθετη μεριά, όμως: Το ίδιο eurogroup -και ορθά- συγκλήθηκε με ατζέντα τα προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας λόγω της αναστολής λειτουργιών της, ώστε να αντιμετωπιστεί η επέλαση του κορωναϊού. Γι’ αυτό, άλλωστε, οι ηγεσίες 9 χωρών-μελών στο ψηλότερο επίπεδο έθεσαν θέμα έκδοσης ευρω-ομολόγου , ως ένα βήμα χειρισμού των συνεπειών της πανδημίας στην οικονομία. Αν ατζέντα του eurogroup ήταν αποφάσεις για τα ζητήματα του τομέα της Υγείας, οι 9 πρόεδροι και πρωθυπουργοί των χωρών-μελών που με επιστολή τους ζητούσαν το ευρω-ομόλογο, ήταν ηλίθιοι; Όχι, φυσικά! Στο αρμόδιο όργανο της ΕΕ απευθύνθηκαν και η απάντηση που έλαβαν δεν ήταν για το θέμα για το οποίο συγκλήθηκε το αρμόδιο όργανο της ευρωζώνης για την οικονομία (δηλαδή, το πώς θα αντιμετωπιστεί η οικονομική κρίση λόγω της πανδημίας), αλλά μια απόφαση για τον τρόπο χρηματοδότησης ενός μέρους της δαπάνης για την αντιμετώπιση της υγιειονομικής κρίσης. Διερωτώμαι: Ποιό είναι το θετικό στοιχείο που διέκρινε ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών, εκφράζοντας μετά το eurogroup την ικανοποίησή του για την απόφαση; Μήπως παρασχέθηκαν ικανοποιητικές εξηγήσεις από το eurοgroup προς τον Έλληνα πρωθυπουργό (και τους άλλους 8 πρωθυπουργούς και προέδρους  άλλων χωρών-μελών) για την απόρριψη του ευρω-ομολόγου ή την αντικατάστασή του με κάποιο άλλο ισοδύναμο μέτρο; Όχι, βέβαια! Δεν αντιλαμβάνεται ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών ότι να υποτιμάται τόσο κατάφωρα η Ελλάδα (και οι άλλες 8 χώρες-μέλη) κι εκείνος να εκφράζει «ικανοποίηση», είναι σαν να μας φτύνουν κι αυτός να λέει ότι ψιχαλίζει; Και δεν είναι βάρβαρη υποτίμηση της νοημοσύνης των Ελλήνων πολιτών αυτή η έκφραση «ικανοποίησης»;      

2ο σημείο: Η απόφαση του eurogroup είναι και οικονομικά αυτο-αναιρετική, και αντίκειται σε προηγηθείσα απόφαση της ευρωζώνης να άρει (με ρήτρα προσωρινότητας και λόγω της πανδημίας) την υποχρέωση των χωρών-μελών να τηρούν τους κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητας. Και η επιλογή (προσωρινής) άρσης αυτής της υποχρέωσης δημοσιονομικής πειθαρχίας ελήφθη για να υποστηριχτεί η πληττόμενη οικονομία της ευρωζώνης και για να διευκολυνθούν οι χώρες-μέλη να δαπανούν για την αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης, χωρίς να επικρέμεται η δαμόκλειος σπάθη των ελλειμμάτων.

Όμως, στο eurogroup αυτό που αποφασίστηκε ήταν δανεισμός από τον ESM για την κάλυψη δαπανών των χωρών-μελών στον τομέα της Υγείας, …αλλά αν τυχόν οι δαπάνες διαπιστωθεί ότι δεν πήγαν στην υγεία αλλά στην αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης στην οικονομία, τότε ενεργοποιούνται οι μνημονιακού τύπου διαδικασίες εποπτείας τύπου ECCL, που θεσπίστηκαν για να ελέγχεται η δημοσιονομική πειθαρχία στο Συμφώνου Σταθερότητας! Σχιζοφρενής ανεπάρκεια οργάνων της ΕΕ, που φάσκουν και αντιφάσκουν, εμπαίζοντας τις χώρες-μέλη, τους ευρωπαίους πολίτες και τις ίδιες τις κοινωνίες στο σύνολό τους. Τελικά ισχύει η άρση της υποχρέωσης τήρησης κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας στην ΕΕ λόγω της πανδημίας, ναι ή όχι; Και το «δούλεμα» των πολιτών από τις ηγεσίες, έχει κάποια όρια, τέλος πάντων!!! Και η σύνοδος κορυφής της ΕΕ, ως η πολιτική ηγεσία της Ένωσης, έχει την ελάχιστη υποχρέωση στις 24 Απριλίου να επανορθώσει αυτές τις επικίνδυνες ανοησίες, …ή απλά να ομολογήσει ότι είναι η ίδια που τις δρομολόγησε και τις νομιμοποιεί!               

3ο σημείο: Η απόφαση του eurogroup πάσχει σοβαρά και από πλευράς οικονομολογικής! Διότι, τελικά, όπως εξήγησα, είναι μια απόφαση που ενώ προώρισται να αφορά στην οικονομία και τα μεγάλα προβλήματά της αυτήν την εποχή, ήρθε για να μας πει πως θα χρηματοδοτηθεί ένα μέρος της δαπάνης για την  υγειονομική κρίση! Τη στιγμή που όλες οι υπόλοιπες χώρες της υφηλίου λαμβάνουν μέτρα παραχώρησης αφειδούς ρευστότητας στις οικονομίες τους! Ήδη, η ΕΕ και η ευρωζώνη βρίσκονται ένα βήμα πιο πίσω από τις υπόλοιπες οικονομίες του πλανήτη και το γεγονός ότι το ευρώ είναι το σκληρότερο νόμισμα της εποχής αναμφίβολα θα επιτείνει τα προβλήματα.

4ο σημείο: Η απόφαση του eurogroup είναι και στο πολιτικό επίπεδο απρόσφορη, αφού αντί να συμβάλλει στη διεργασία αποδόμησης του ευρωπαϊκού ενοποιητικού σκοπού, που με το Brexit προσέλαβε δραματικό χαρακτήρα, την επιτείνει.

Είναι όλ’ αυτά λόγοι για να εκφράζουν πολιτικές ηγεσίες στην Ευρώπη την ικανοποίησή τους; Ή είναι λόγοι για να εκφράζεται βαθύτατος προβληματισμός για τη συνέχεια;

Ο καθένας μας μπορεί να κρίνει!