16 Μαϊ. 2021

Τι θα γίνει στη συνέχεια με την υγεία και την οικονομία στις σύγχρονες κοινωνίες;

Μετα-πανδημία

(Α΄ μέρος: Το Υγειονομικό ζήτημα)

Καθώς το άνοιγμα του τουρισμού στο βόρειο ημισφαίριο σηματοδοτεί το πέρασμα σε μια γενικευμένη χαλάρωση των περιοριστικών μέτρων  κατά του κορονοϊού, αναδύονται σιγά-σιγά τα δύο μεγάλα ζητήματα που θα μας απασχολήσουν το επόμενο διάστημα: α. Είναι δικαιολογημένη τόση αισιοδοξία των πολιτικών ηγεσιών ότι η ανθρωπότητα θωρακίζεται αποτελεσματικά στο υγειονομικό επίπεδο; β. Τι έπεται της πανδημίας στο κοινωνικό πεδίο;

Στο πρώτο ερώτημα υποθετικές προσεγγίσεις δεν προσφέρονται. Τόσο διότι οι «μισές βεβαιότητες» στην αρχή του περσινού καλοκαιριού ότι είχαμε ξεπεράσει το μεγαλο πρόβλημα αποδείχτηκαν εγκληματικά ανεύθυνες, όσο και διότι ο κορονοϊός ως προς την εξέλιξη της υγειονομικής πτυχής του συναρτάται απολύτως από τις μεταλλάξεις, που ήδη εμφανίστηκαν και που κατά πασα βεβαιότητα θα συνεχίσουν να εμφανίζονται. Αν υπάρχει λοιπόν κάτι που αξίζει να κρατήσουμε στο σημείο αυτό, είναι ότι ο συνδυασμός της ανάγκης να κινηθούν ταχέως οι οικονομίες με μια αποτελεσματική πολιτική προστασίας από τον κορονοϊό, δεν είναι τόσο απλό και ευθύγραμμο ζήτημα, όσο μας διαβεβαιώνουν οι πολιτικές ελίτ.

Υπάρχει κάτι ακόμη (πάντα στο πεδίο της προσπάθειας συλλογικής προστασίας των κοινωνιών από την πανδημία), που αξίζει να δούμε εδώ: Αλλάζει ο εμβολιασμός το σκηνικό τόσο δραστικά, ώστε οι οικονομίες να κινηθούν χωρίς βαρείς περιορισμούς; Ή μήπως η ολοφάνερα θετική επίδραση των εμβολιασμών στην καθαρά υγεινομική πτυχή της υπόθεσης, θα πρέπει να αξιολογηθεί για κάποιον καιρό ακόμη ως αποκλειστικά ζήτημα δημόσιας υγείας, πριν βιαστικά (όπως γίνεται αυτή τη στιγμή) θεωρηθεί ως η βάση για πλήρη επαναλειτουργία των οικονομιών; Το σημειώνω αυτό εδώ με έμφαση , διότι ο τουρισμός ανοίγει ξανά με πλειοδοσία βεβαιοτήτων λόγω εμβολίων, αλλά... Την ίδια ώρα η μετασκευή των εμβολίων από μέσο ανάσχεσης του αριθμού όσων θα νοσήσουν και πεθάνουν (άρα και ως ζήτημα σημαντικής βελτίωσης της ετοιμότητας των δημόσιων δημόσιων συστημάτων υγείας να επιτελέσουν το εργο τους) σε επαλαμβανόμενη ετησίως ανάγκη και με ανάλογη «υποχρεωτικότητα» με τη σημερινή, παραμένει υπό εξακρίβωση εάν οδηγεί με ασφάλεια στην άνεση πλήρους λειτουργίας της οικονομίας χωρίς άλλα μέτρα προστασίας, ή αν ισοδυναμεί με προαναγγελία νέων πανδημικών γύρων.

Ήδη, η έκκληση του ΠΟΥ προς τις πλούσιες χώρες να προτιμήσουν να διαθέσουν εμβόλια στις φτωχότερες χώρες αντί να προχωρήσουν σε εμβολιασμούς παιδιών και εφήβων, κρούει εκ των πραγμάτων τον κώδωνα του κινδύνου ότι αν μείνουμε με το βλέμμα στραμμένο στον -αρχικά αναπόφευκτο- στόχο περιορισμού των νοσηλειών, είναι ενδεχόμενο να πριμοδοτούμε ακουσίως επόμενους πανδημικούς κύκλους -έστω και με πολύ λιγότερα θύματα. (Και ας παραμερίσουμε εδώ την άλλη πτυχή της υπόθεσης, δηλαδή αν τα εμβόλια θα έπρεπε ήδη να έχουν τεθεί υπό κάποια εποπτεία δημόσιου ελεγχου και διεθνούς συντονισμού, αντί να πλατιάζουμε στη συζητήση σχετικά με τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων των ιδιωτικών εταιρειών επί των εμβολίων. Και εδώ υπάρχει μια άλλα πτυχή του ζητήματος, καθαρά υγειονομικού χαρακτήρα, που καθόλου δεν έχει να κάνει με την οικονομική συνθήκη διείσδυσης ιδιωτών σε οικονομικές λειτουργίες, που αποδεικνύεται ότι δεν ήταν η καλύτερη και παραγωγικότερη μέθοδος του φιλελευθερισμού για την οργάνωση των οικονομιών. Διότι άκουσα τον περίφημο Μπουρλά να λέει αυταπόδεικτες ανοησίες επ’ αυτού και η υποδοχή αυτών των ανοησιών να τυγχάνει μεταχείρισης «ιερών αγελάδων». Ένα παράδειγμα: είπε ο επικεφαλής της Pfizer ότι στις πλούσιες χώρες τα εμβόλια θα πληρώνονται ενώ στις φτωχές χώρες θα είναι δωρεάν! Τί ωραία ε; Τί όμορφο έπος αλληλεγγύης των ιδιωτών! Μόνο που εκείνο που δεν μας είπε είναι αν οι ιδιωτικές εταιρείες παραγωγής εμβολίων θα συνεχίζουν να διαθέτουν τα μέσα και τις υποδομές τους για την παραγωγή εμβολίων με σκοπό να διατεθούν αυτά δωρεάν σε φτωχές χώρες, εάν την ίδια ώρα θα υπάρχει ζήτηση από χώρες που μπορούν να καταβάλλουν το κόστος τους. Αλήθεια, έχει κανένας αμφιβολία τί θα έκανε ο κ. Μπουρλά, εάν τυχόν προέκυπτε τέτοιο δίλημμα; Και πρόκειται περί διλήμματος που ήδη τίθεται πιεστικά, με τον ΠΟΥ και τον ΟΗΕ να επισημαίνουν ήδη δραματικά την ανισομέρεια κατανομής των παραγόμενων εμβολίων, ως πρακτική που συμβάλλει στην αύξηση της πιθανότητας προκλησης νέων πανδημικών γύρων ένεκα τούτου...)     

Κάτι τελευταίο σχετικά με τα εμβόλια: Οι βεβαιώσεις εμβολιασμών για να εισέλθεις από χώρα σε χώρα είναι παλιά και ορθή πρακτική. Εγώ ο ίδιος τη δεκαετία του ’80 επιστρέφοντας από ένα ταξίδι μου στην Ινδία στην Ελλάδα χωρίς να έχω κάνει από παραδρομή ένα από τα απαιτούμενα εμβόλια, έμεινα σπίτι σε καραντίνα μερικές μέρες. Ωστόσο, η συζήτηση περί «προνομίων» υπέρ των εμβολιασμένων στο εσωτερικό μιας χώρας  δεν είναι το ίδιο θέμα. Η ισορροπία ανάμεσα στην προσπάθεια υγειονομικής θωράκισης των πολιτών και στην ατομική ελευθερία να επιλέγει έκαστος πώς θα χειριστεί ζητήματα ατομικής υγείας, θέλει μεγάλη προσοχή. Άλλωστε, αν επιβληθεί καθεστώς προνομίων θα πρέπει της απολαυσής του να εξαιρούνται και οι έφηβοι και τα παιδιά, που ως γνωστό μεταδίδουν την ασθένεια όπως οι ενήλικες. Το να επιβάλλονται περιορισμοί όπως η χρήση μάσκας και τα μέτρα αποφυγής συνωστισμού, ασφαλώς πρέπει να είναι γενικής εφαρμογής και όσοι τα παραβαίνουν να αποκλείονται από κοινωνικές δραστηριότητες.

Όσο, όμως, απομένει έστω και ένας που επιθυμεί να εμβολιαστεί και δεν το μπορεί λόγω ελλείψεων διαθεσιμότητας και όσο τα τα εμβόλια δεν προσφέρονται για παιδιά και εφήβους (υπό την πρόσθετη αίρεση ότι ΟΗΕ και ΠΟΥ ζητάνε να μην εμβολιάζονται παιδιά και έφηβοι στις πλούσιες χώρες και τα εμβόλια αυτά να διατεθούν στις φτωχότερες χώρες), η συζήτηση περί «προνομίων» εμβολιασθέντων συμπολιτών μας παρέλκει και περίπτει σε προϊόν πολιτικών κινήτρων. (Επί παραδείγματι, για να αποδείξουν κάποιοι ότι δήθεν ο «ψεκασμός» των αρνητών του εμβολίου έχει πολιτικές καταγωγές και δεν είναι απόρροια πεποιθήσεων θρησκευτικού ή άλλου δόγματος πίστεως, που διαχέονται περίπου ισομερώς μεταξύ όλων των πολιτικών παρατάξεων. Ή για να (αυτο)επιβεβαιωθεί κάποιος σχετικά με το πόσο γαμάτος είναι ως «ειδικός». Ή ως μέλος μιας κομματικής φατρίας αυτοαναγορευόμενων ως «αρίστων», που παρήγαγαν την εδραία πολιτική βάση κατίσχυσης του μπλοκ εξουσίας Κυριάκου Μητσοτάκη, που σήμερα ταλαιπωρεί ως κυβέρνηση την Ελλάδα.          

Και, σημειωτέον, μιλάμε για απολύτως περιθωριακό στην Ελλάδα αντιεμβολιαστικό φαινόμενο, που η υπερβολική ενασχόληση μαζί του με πρωτίστως πολιτικά -όπως εξήγησα- κίνητρα, περισσότερο ενισχύει αυτούς τους περιθωριακούς κύκλους και τις απόψεις τους, παρά τις αποδομεί.

 __________________________________________

(Στο επόμενο Β΄ μέρος της ανάλυσης «Τι έπεται της πανδημίας στην οικονομία και το κοινωνικό πεδίο;»)