20 Ιουλ. 2019

Αριστερά και αισθητική του μάχεσθαι

Περιστατικό από μια δίκη του 1956 

Το ανυπότακτο στοιχείο της αριστεράς είναι πριν απ’ όλα αισθητική του βίου των προοδευτικών ανθρώπων.

Ήταν κάπου στις αρχές του 1956, όταν ο συγγραφέας Μενέλαος Λουντέμης έχοντας ήδη περάσει οχτώ χρόνια στην εξορία για τις αριστερές του ιδέες, μεταφέρεται στην Αθήνα για να δικαστεί. Κατηγορείται για εσχάτη προδοσία, που επισύρει την ποινή του θανάτου, για όσα γράφει στο βιβλίο του «Βουρκωμένες μέρες» και συγκεκριμένα στο διήγημα «Οι λύκοι ανεβαίνουν στον ουρανό». Η δίκη, όπως γίνεται κατανοητό, είναι πολύ σημαντική καθώς εκείνο που επιχειρείται να χειραγωγηθεί με τις κατηγορίες και το υπό κατηγορία πρόσωπο είναι το ανυπότακτο πνεύμα ελεύθερων συνειδήσεων, σε συνθήκες πραγματικής βίας σε βάρος των προοδευτικών πολιτών από το κράτος της μετεμφυλιακής δεξιάς.

Ανάμεσα στους μάρτυρες υπεράσπισης ο Κώστας Βάρναλης, ο κομμουνιστής ποιητής που προσέρχεται υπέρ του αγωνιστή συγγραφέα, δύο πρόσωπα δηλαδή, που ήταν εκείνα που πρωτοπόρησαν μετατρέποντας την υψηλή αισθητική σε όπλο της αριστεράς.     

Ο Βάρναλης είναι στο έδρανο του μάρτυρα και γίνεται ο παρακάτω διάλογος:

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: «Είναι ένοχος ο κατηγορούμενος;»

ΒΑΡΝΑΛΗΣ: «Ένοχος; Όχι! Για να ‘ναι ένοχος ένας συγγραφέας πρέπει να δίνει αρνητικές απαντήσεις στις τρεις παρακάτω ερωτήσεις:

Πρώτον: Ζώντας σε μια κοινωνία αδικίας με ποιους θα πάει; Με τους αδικητές ή με τους αδικημένους;

Δεύτερο: Αν ο λαός πέσει στα δεσμά της τυραννίας με ποιους θα συνταχθεί; Με τον τυραγνισμένο ή με τον τύραννο;

Και τρίτο και τελευταίο: Αν η Πατρίδα πάει σ’ εθνική σκλαβιά ποιους θα βοηθήσει; Τους κατακτητές ή τους κατακτημένους; Δηλαδή με τους κιοτήδες θα πάει ή με τα παλικάρια;

Γνωρίζω τον κατηγορούμενο από έφηβο. Τον γνωρίζω σαν συγγραφέα, και σαν Έλληνα. Και σας δηλώνω κατηγορηματικά: Και στις τρεις ερωτήσεις ο κατηγορούμενος έδωσε αυτές τις απαντήσεις. Δεν είναι ένοχος».

ΔΙΚΑΣΤΗΣ: «Εις ένα από τα υπό κατηγορίαν κείμενά του και συγκεκριμένα εις το υπό τον τίτλον “Οι λύκοι ανεβαίνουν στον ουρανό” o συγγραφεύς –διά να σώσει την τρυφεράν Ειρηνούλαν από την βουλιμίαν των αφεντικών της- την παραδίδει εις τας χείρας των εργατών».

ΒΑΡΝΑΛΗΣ: «Καλά κάνει».

ΣΥΝΕΔΡΟΣ: «Δε θα μπορούσε, έξαφνα, να την παραδώσει εις χείρας εκείνων οίτινες είναι εντεταλμένοι για την φρούρησιν της τιμής των…»

ΒΑΡΝΑΛΗΣ: «Ποιανών. Των χωροφυλάκων;»

ΣΥΝΕΔΡΟΣ: «Βεβαίως».

ΒΑΡΝΑΛΗΣ: «Όχι! Θα την πουλούσαν στο μπουρδέλο».

ΣΥΝΕΔΡΟΣ: «Κύριε Βάρναλη…»

ΒΑΡΝΑΛΗΣ: «Τη γνώμη μου δε ζητήσατε; Τη γνώμη μου είπα. Ξέρω, εσείς έχετε άλλην γνώμη. Αλλά δεν είσθε σεις ο μάρτυρας».

ΠΡΟΕΔΡΟΣ (διακόπτει): «Κύριε Βάρναλη, πιστεύετε πως ο κατηγορούμενος συμφωνεί με αυτό το είδος υπεράσπισης που του κάνετε;»

ΒΑΡΝΑΛΗΣ: «Ρωτήστε τον εσείς. Αν συμφωνεί μαζί σας, τότε εγώ φεύγω».

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: «Τίποτε άλλο κ. Βάρναλη. Μπορείτε ν’ αποσυρθείτε».

ΒΑΡΝΑΛΗΣ (πριν φύγει από το εδρανο): «Κοιτάξτε μην τύχει και τον αθωώσετε “λόγω αμφιβολιών’”! Αν οι νόμοι σας καταδικάζουν αυτές τις αρετές καταδικάστε τον! Δεν έχει κανένα ελαφρυντικό. Κανένα! Σας το λέω εγώ!»

Όταν ρωτήθηκε σχετικά με τον τρόπο υπεράσπισής του, ο Λουντέμης φυσικά πήρε το μέρος του Βάρναλη.

Όταν ο Λουντέμης αναφάρθηκε το δράμα του παιδιού του την περίοδο που ο ίδιος βρισκόταν στη Μακρόνησο, ο πρόεδρος παρατήρησε: «Απορώ …πώς δεν υπογράψατε μια δήλωση για να σώσετε από τη δοκιμασία εσάς και το παιδί σας…».

Και ο Λουντέμης απάντησε: «Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να σταθεί ο άνθρωπος στα δυο του πόδια. Δεν θα τον γυρίσω πάλι πίσω, στα τέσσερα, εγώ!»

Για την ιστορία ο Λουντέμης καταδικάστηκε σε απαγόρευση κυκλοφορίας των βιβλίων του. Μετά τη δίκη αυτοεξορίστηκε στο Βουκουρέστι, ενώ η στρατιωτική δικτατορία του αφαίρεσε την ελληνική ιθαγένεια. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1976 και πέθανε το 1977.

(Την κατάθεση του Βάρναλη έχει περιγράψει ο ίδιος ο Λουντέμης στο βιβλίο του ''Ο Κονταρομάχος'')

(Με στοιχεία από διάφορες πηγές)

(Στη φωτογραφία αριστερά ο Βάρναλης και δεξιά ο Λουντέμης)